Δέκα βιβλία για να διαβάσεις τη Θεσσαλονίκη αυτό το καλοκαίρι

Από τον Δράκο του Σέιχ Σου και τη δολοφονία Πολκ μέχρι τη Βίλα Αλλατίνι και την Τούμπα όταν υποδεχόταν τον Μαραντόνα

Η Θεσσαλονίκη δεν είναι απλώς το φόντο αυτών των ιστοριών, αλλά ο μυθοπλαστικός τους πυρήνας. Αυτό το καλοκαίρι επιλέγουμε δέκα λογοτεχνικά έργα που διαβάζουν την πόλη μέσα από εγκλήματα και έρωτες, προσφυγικές διαδρομές και πολιτικές σκιές, οικογενειακές μνήμες και χαμένες συνοικίες, γεγονότα που σημάδεψαν την ψυχή και τη ζωή της πόλης.

Ο γύρος του θανάτου

Θωμάς Κοροβίνης, Εκδόσεις Άγρα

Η Θεσσαλονίκη στον απόηχο μιας σοκαριστικής ιστορίας εγκλημάτων

Σε πρώτο επίπεδο, ο Θωμάς Κοροβίνης αναπλάθει τον εφιαλτικό βίο του Αριστείδη Παγκρατίδη, ο οποίος είχε καταδικαστεί και εκτελεστεί (με σχεδόν ανύπαρκτες αποδείξεις, κατά κοινή ομολογία) ως ο «Δράκος του Σέιχ Σου». Στην πραγματικότητα, ο Κοροβίνης επιτυγχάνει ένα μικρό αφηγηματικό θαύμα, που συλλαμβάνει την αποσπασματική, θραυσματική και συσκοτισμένη έννοια της αλήθειας. Εννέα ολότελα διαφορετικές φωνές, εννέα κόσμοι που πλάθει η πένα του συγγραφέα, δίνουν υπόσταση σε έναν ντοστογιεφσκικό ήρωα δίχως φωνή, συνθέτοντας το συναρπαστικό παλίμψηστο της Θεσσαλονίκης στον απόηχο της Κατοχής και του Εμφυλίου.

Ήλιος με ξιφολόγχες

Γιώργος Σκαμπαρδώνης , Εκδόσεις Πατάκης

Ένα αψεγάδιαστο αστικό νεο-νουάρ

Στη Θεσσαλονίκη του Μεσοπολέμου, οι αιματηρές συγκρούσεις και οι ανελέητοι ανταγωνισμοί διαμορφώνουν ένα σκηνικό ευθραυστότητας, μετατόπισης, ρευστότητας. Στο πίσω φόντο μιας παλλόμενης πόλης, όπου οι πάντες διεκδικούν ζωτικό χώρο, οι παράφοροι έρωτες κινούν τα νήματα, καταλύουν τη λογική, πυροδοτούν το απρόβλεπτο, την παρέκκλιση, την παραφορά. Ο Γιώργος Σκαμπαρδώνης στήνει ένα αψεγάδιαστο αστικό νεο-νουάρ, με τη Θεσσαλονίκη να απλώνει τη γοητευτική και απειλητική σκιά στη μοίρα των ανθρώπων, κάνοντας πράξη τα όσα μας είχε κάποτε πει στο Θεσσαλονικέων Πόλις: πράγματι, ζούμε για μια αστραφτερή λέξη.

Η μεγάλη πλατεία: ιστορία των μέσων και νέων χρόνων

Νίκος Μπακόλας, Εκδόσεις Κέδρος

Μια καλειδοσκοπική ματιά στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη

Πολυφωνικό στη δομή του και πλουραλιστικό στην οπτική του, το μυθιστόρημα του Νίκου Μπακόλα ρίχνει μια καλειδοσκοπική ματιά στη μεταπολεμική Θεσσαλονίκη, φιλοτεχνώντας μια δαιδαλώδη τοιχογραφία που συνενώνει το ατομικό με το συλλογικό. Ένα λαμπερό δείγμα νεωτερικότητας στην ελληνική λογοτεχνία, καταδικασμένο να θεωρείται μοντέρνο και ανανεωτικό μέχρι και σήμερα, το οποίο χτίζει τρία παράλληλα αφηγηματικά επίπεδα, με απώτερο προορισμό τη σύμπλευση της βιωματικής εμπειρίας και της ιστορικής αποτίμησης, αλλά και ένα αιχμηρό πολιτικό σχόλιο. Α’ Κρατικό Βραβείο Μυθιστορήματος το 1988.

Λίγες και μία νύχτες

Ισίδωρος Ζουργός, Εκδόσεις Πατάκης

Οδοιπορικό στην ιστορία της πόλης και στις ιστορίες των ανθρώπων της

Με αφετηρία έμπνευσης την αληθινή ιστορία του 34ου (και προ-προτελευταίου) Σουλτάνου της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, Αμπντούλ Χαμίτ Β΄, ο οποίος έζησε σε κατ’ οίκον περιορισμό από το 1909 έως το 1912 στη Βίλα Αλλατίνι, ο Ισίδωρος Ζουργός υφαίνει ένα οδοιπορικό που διατρέχει τις ιστορίες των ανθρώπων της πολης, τρυπώνοντας σε σπιτικά που κρύβουν επιθυμίες, λαχτάρες και μυστικά. Μια ωδή στη προαιώνια και ακατανίκητη δύναμη του storytelling, αλλά και στην ορμή του έρωτα που μετακινεί κόσμους ολόκληρους, παρέα με ένα λεύκωμα νοσταλγικών αναμνήσεων από τη Συνοικία των Εξοχών.

Το τραγούδι των κληρονόμων

Γιάννης Μπαλαμπανίδης, Εκδόσεις Πόλις

Χρεοκοπημένα όνειρα στις δυτικές συνοικίες

Με σημείο εκκίνησης τις φτωχικές και λαϊκές συνοικίες της δυτικής Θεσσαλονίκης, το υπνωτιστικό μυθιστόρημα του Γιάννη Μπαλαμπανίδη ανατέμνει τη μετάλλαξη της ελληνικής κοινωνίας: από μια αφελή αθωότητα σε έναν τοξικό ψυχαναγκασμό πλανεμένης ευτυχίας. Χρεοκοπημένα όνειρα, νοοτροπίες, απατηλές ψευδαισθήσεις μεγαλείου και απωθημένα τραύματα διαπλέκονται σε ένα συμπαγές κουβάρι μελαγχολίας και ειρωνείας. Μπόνους δωράκι μια μαγευτική περιγραφή του χειμαρρώδους πλήθους που κατέκλυσε το γήπεδο της Τούμπας για να αντικρίσει από κοντά τον Ντιέγκο Μαραντόνα, στον αγώνα ΠΑΟΚ-Νάπολι του 1988.

Το μονοπάτι στη θάλασσα

Αντώνης Σουρούνης, Εκδόσεις Καστανιώτης

Ημερολόγιο καταστρώματος για μια χαμένη Θεσσαλονίκη

Πνεύμα ανήσυχο και περιπετειώδες, μια αληθινή «ταξιδιάρα ψυχή» που έλεγαν και οι Τρύπες, ο Σαλονικιός Αντώνης Σουρούνης αποτύπωσε το βίωμα της μετανάστευσης και την κουλτούρα των γκασταρμπάιτερ με ένα sui generis τρόπο, γεμάτο περιπαικτικό χιούμορ και αναπολογητική αυθάδεια. Επιχειρώντας μια διεισδυτική και τρυφερή καταβύθιση στους θησαυρούς της παιδικής του ηλικίας, μιας περιόδου εύρωστης ανέχειας και τολμηρού δισταγμού, ο Σουρούνης μάς χάρισε το ίσως πιο συγκινητικό του μυθιστόρημα, αλλά κι ένα φινιρισμένο ημερολόγιο καταστρώματος για τη χαμένη Θεσσαλονίκη μιας αλλοτινής εποχής.

Σφαγείο Σαλονίκης

Θάνος Δραγούμης, Εκδόσεις Ψυχογιός

Στη σκοτεινή Θεσσαλονίκη της Κατοχής

Ένα από τα πιο αρχετυπικά νουάρ λογοτεχνήματα των τελευταίων δεκαετιών έχει στο επίκεντρό του την αιματοβαμμένη, καθημαγμένη και σκοτεινή Θεσσαλονίκη της Κατοχής, το 1943. Με απλή αλλά ποτέ απλοϊκή δομή και κατάστρωση, το Σφαγείο Σαλονίκης σε προσκαλεί σε ένα αδιάκοπο και ξέπνοο λαχανητό, όπου νιώθεις κάθε φονικό, πλιάτσικο και βασανιστήριο να αναπνέει στον σβέρκο σου. Και φυσικά, μέσα σε έναν κανονικό ορυμαγδό, ένας ανέφικτος έρωτας τρυπώνει και θεριεύει, βυθίζοντας τον αστυνόμο Ασλάνογλου (πολύ όμορφο κλείσιμο ματιού στον σπουδαίο ποιητή) σε μια δίνη χωρίς γυρισμό.

Χορεύουν οι ελέφαντες

Σοφία Νικολαΐδου, Εκδόσεις Μεταίχμιο

Από τον Πολκ στη σύγχρονη οικονομική κρίση

Τι κοινό μπορεί να έχουν η σκοτεινή δολοφονία του Αμερικανού δημοσιογράφου Τζορτζ Πολκ (που είχε απασχολήσει και το ελληνικό σινεμά) στη Θεσσαλονίκη εν μέσω Εμφυλίου με την απογοήτευση ενός (μέχρι πρότινος) αριστούχου μαθητή, που αρνείται να δώσει Πανελλαδικές το 2011; Η Σοφία Νικολαΐδου συνδέει με ένα αδιόρατο νήμα μια κολασμένη περίοδο της ελληνικής ιστορίας με την καρδιά της σύγχρονης οικονομικής (και όχι μόνο) κρίσης, γιορτάζει τη δίψα της νιότης και μας θυμίζει ότι Ιστορία είναι ένα ζωντανό και μεταβαλλόμενο αρχείο, και όχι ένα σκονισμένο ντοσιέ σε αραχνιασμένες αποθήκες.

Θύματα Ειρήνης

Βασίλης Βασιλικός, Εκδόσεις Γκοβόστης

Επώδυνη ενηλικίωση σε μια Θεσσαλονίκη που μαγνητίζει

Ένα υποδειγματικό bildungsroman, όπου ο 22χρονος (!) Βασίλης Βασιλικός –με τη βαθιά και διαχρονική σύνδεση με τη Θεσσαλονίκη– κατορθώνει να φωτίσει ισότιμα και ισόποσα επτά νεαρούς ήρωες που αναζητούν νόημα, λόγο ύπαρξης και ψυχική διέξοδο στη μουντή, θαρρείς στοιχειωμένη, μεταπολεμική Ελλάδα. Η πόλη της Θεσσαλονίκης μετατρέπεται σε πυρήνα της πλοκής, σχεδόν λειτουργώντας ως πέπλο που καλύπτει τα διλήμματα των χαρακτήρων και τις εκ των πραγμάτων ατελείς επιλογές τους. Από τη μια, τόπος παθών και επιθυμιών, που σαγηνεύει και μαγνητίζει. Από την άλλη, μέγγενη που παγιδεύει και εγκλωβίζει.

Το νήμα

Βικτόρια Χίσλοπ, Εκδόσεις Ψυχογιός

Η βοή της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου

Στο τρίτο της μυθιστόρημα, έξι χρόνια μετά την τεράστια επιτυχία που γνώρισε με το συγγραφικό ντεμπούτο της (Το νησί), η Αγγλίδα Βικτόρια Χίσλοπ, η οποία έχει μετατρέψει την Ελλάδα σε δημιουργικό της σπίτι, μεταφέρει τη δράση στη Θεσσαλονίκη, με αρχικά σημεία αναφοράς την καταστροφική πυρκαγιά του 1917 και το κύμα των ξεριζωμένων προσφύγων το 1922, την επαύριο της Μικρασιατικής Καταστροφής. Πιστή στο γνώριμο ύφος και μοτίβο της, η Χίσλοπ συνυφαίνει τη ζωή των δύο κεντρικών της ηρώων με τα ιστορικά τεκταινόμενα και τη πολυσπερματική βοή της Θεσσαλονίκης του Μεσοπολέμου.