Εκεί που η ΤΕΧΝΗ ξανασυναντά τη ΔΙΑΓΩΝΙΟ
Μια θρυλική εποχή για τα γράμματα και τις τέχνες της Θεσσαλονίκης ζωντανεύει στο Τελλόγλειο
- Τίνα Αντωνάκου
- Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών
- 25/6/2026
Τη δεκαετία του 1970, σε δύο διπλανές πολυκατοικίες στην πανέμορφη οδό Στρατηγού Καλλάρη στο κέντρο της Θεσσαλονίκης, βρέθηκαν να στεγάζονται δύο πυρήνες πολιτισμού της πόλης, που καθόρισαν την πνευματική και πολιτιστική ζωή επί δεκαετίες. Η Μακεδονική Καλλιτεχνική Εταιρεία ΤΕΧΝΗ στον αριθμό 5 και η Μικρή Πινακοθήκη ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ στον αριθμό 3.
Σήμερα, μισό αιώνα μετά, η ΤΕΧΝΗ ξανασυναντά τη ΔΙΑΓΩΝΙΟ, αυτή τη φορά στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών, σε μια έκθεση που συμπυκνώνει όχι μόνο την εικαστική ιστορία της Θεσσαλονίκης, αλλά ζωντανεύει και μια θρυλική εποχή για την πόλη, όταν υπέροχες παρέες φωτισμένων ανθρώπων, με γνώμονα την προσφορά στο κοινωνικό σύνολο, δούλευαν ακάματα, παράλληλα αλλά με διαφορετικό τρόπο, για την ανάπτυξη των τεχνών και των γραμμάτων.
Ο Νίκος Βιάνης, ένας από τους συνεπιμελητές, μας υποδέχεται το πρωί της Κυριακής και μας μιλά για την έκθεση που φέρνει στο φως δύο ιστορικές εικαστικές συλλογές: της Μακεδονικής Καλλιτεχνικής Εταιρείας ΤΕΧΝΗ και της Μικρής Πινακοθήκης Διαγωνίου, συλλογή Ντίνου Χριστιανόπουλου.
Η έκθεση ανασυνθέτει το εικαστικό τοπίο της Θεσσαλονίκης του 20ού αιώνα, με περισσότερα από 600 έργα και τεκμήρια. Ο ίδιος μας εξηγεί το επιμελητικό εύρημα —τους κόκκινους και μπλε τοίχους—, όπου παρουσιάζεται ξεχωριστά η πορεία κάθε σωματείου.
Στο χρονολόγιο της ΤΕΧΝΗΣ βλέπουμε ότι ιδρύθηκε το 1951, με πρώτο πρόεδρο τον Λίνο Πολίτη, και ότι στις επτά δεκαετίες δράσης της συνέβαλε στη δημιουργία θεσμών-πυλώνων της πόλης: από την Κρατική Ορχήστρα και το ΚΘΒΕ έως τη Σχολή Καλών Τεχνών, την Πινακοθήκη και το Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης.
Στο καταστατικό της ΤΕΧΝΗΣ, το βλέπουμε στην προθήκη — δίπλα στην κάρτα μέλους της Αλίκης Τέλλογλου —, αναφέρεται ότι σκοπός της Εταιρείας είναι η καλλιέργεια και διάδοση των Γραμμάτων και Τεχνών στη Θεσσαλονίκη και την υπόλοιπη Βόρεια Ελλάδα. Οι τομείς για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι η μουσική, το θέατρο, οι εικαστικές τέχνες, η λογοτεχνία, ο χορός και η αρχιτεκτονική.
Γύρω από την Τέχνη συγκεντρώθηκαν μεγαθήρια του πνεύματος και του πολιτισμού και προσωπικότητες της Θεσσαλονίκης όπως ο Λίνος Πολίτης, ο Μανόλης Ανδρόνικος, ο Δημήτρης Φατούρος, ο Μωρίς Σαλτιέλ, ο Χρύσανθος Χρήστου και ο Παύλος Ζάννας, σε μια δραστηριότητα που εκτεινόταν από εκδόσεις, συναυλίες και εκθέσεις μέχρι διαλέξεις, μαθήματα, συζητήσεις, παραστάσεις και προβολές.
Το 2017 —δύο χρόνια πριν από την οριστική διακοπή των δραστηριοτήτων της—, η συλλογή έργων τέχνης της ΤΕΧΝΗΣ, 467 έργα, παραχωρήθηκε στο Τελλόγλειο Ίδρυμα Τεχνών.
Στην έκθεση βλέπουμε, με χρονολογική σειρά, τη συλλογή της ΤΕΧΝΗΣ με έργα σημαντικών Ελλήνων, Κυπρίων και ξένων δημιουργών, από τον Τάσσο, τον Γιώργο Ζογγολόπουλο, τον Παναγιώτη Τέτση και τον Αλέκο Φασιανό έως τον Δημήτρη Μυταρά, τον Γιάννη Τσαρούχη, τον Γιάννη Μόραλη, τον Γιάννη Γαΐτη και την Όπυ Ζούνη.
Περνώντας στο κομμάτι της ΔΙΑΓΩΝΙΟΥ, βλέπουμε στο αντίστοιχο χρονολόγιο ότι όλα ξεκίνησαν το 1958, όταν ο Ντίνος Χριστιανόπουλος άρχισε να εκδίδει το λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό περιοδικό «Διαγώνιος». Το περιοδικό αυτό, επί 25 χρόνια, μέχρι το 1983, ανέδειξε νέα ταλέντα, δημιούργησε τον λεγόμενο «κύκλο της Διαγωνίου» και καθιέρωσε το ρεμπέτικο αλλά και την τζαζ μουσική.
Το 1962 ο Χριστιανόπουλος ίδρυσε τις εκδόσεις Διαγώνιος, προβάλλοντας το έργο συνεργατών του περιοδικού. Το 1974, στο μικρό γραφείο του περιοδικού, εγκαινίασε τη Μικρή Πινακοθήκη Διαγώνιος, με στόχο την προβολή νέων, συχνά αυτοδίδακτων, Θεσσαλονικέων ζωγράφων. Η τακτική λειτουργία της γκαλερί ολοκληρώθηκε το 1993, ενώ το 1998 τερματίστηκαν και οι Εκδόσεις Διαγωνίου. Το αρχείο του Ντίνου Χριστιανόπουλου δωρήθηκε από τον ίδιο στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης.
Ο Ντίνος Χριστιανόπουλος άρχισε να εκδίδει το λογοτεχνικό και καλλιτεχνικό περιοδικό «Διαγώνιος» το 1958. Τα εξώφυλλα σχεδίασε ο Κάρολος Τσίζεκ.
Αρωγοί του Ντίνου Χριστιανόπουλου σε όλα τα παραπάνω, και πυρήνας του «κύκλου της Διαγωνίου», ήταν ο Κάρολος Τσίζεκ, που είχε την καλλιτεχνική επιμέλεια του περιοδικού «Διαγώνιος», και ο Νίκος Νικολαΐδης, με την τυπογραφική τέχνη του οποίου εκδιδόταν το περιοδικό. Στη συνέχεια, τα έργα για τις εκθέσεις επέλεγε ο Χριστιανόπουλος μαζί με τον Τσίζεκ, τον Στέλιο Μαυρομάτη και, αργότερα, τον Περικλή Σφυρίδη.
Στην 20ετή λειτουργία της, η Μικρή Πινακοθήκη ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ παρουσίασε 400 εκθέσεις 302 καλλιτεχνών, με περίπου 10.000 έργα. Πολλοί από αυτούς διαμόρφωσαν το καλλιτεχνικό τοπίο της Θεσσαλονίκης και της Ελλάδας: από τον Νίκο Γαβριήλ Πεντζίκη, τον Φώνη Ζογλοπίτη, τον Στέλιο Μαυρομάτη και τον Κώστα Γούναρη έως τον Γιάννη Τσατσάγια, τον Πολύκλειτο Ρέγκο, τη Φωτεινή Χαμιδιελή και τον Δημήτρη Βανίδη. Στο Τελλόγλειο φιλοξενούνται έργα τους, φωτογραφίες από εκθέσεις και συναντήσεις, καθώς και μια αναπαράσταση του γραφείου του Ντίνου Χριστιανόπουλου, με έπιπλα, χειρόγραφα, μουσικά όργανα και έντυπα.
Μπορεί οι διαφορές μεταξύ ΔΙΑΓΩΝΙΟΥ και ΤΕΧΝΗΣ σε επίπεδο στόχων και διοργάνωσης εκδηλώσεων να ήταν σημαντικές, δεν ήταν όμως δύο αντίθετες ή συγκρουόμενες προτάσεις. Μέσα από την τρίτη ενότητα της έκθεσης στο Τελλόγλειο μπορεί κανείς να δει τις διασταυρώσεις και τις συσχετίσεις.
Η ξενάγηση τελειώνει και, βγαίνοντας από το Τελλόγλειο, περνάω τις ανθισμένες κουτσουπιές της Αγίου Δημητρίου και κατηφορίζω μέσα από το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο. Σκέφτομαι την ΤΕΧΝΗ, δημιούργημα ουσιαστικά πανεπιστημιακών δασκάλων, και τη ΔΙΑΓΩΝΙΟ του Ντίνου Χριστιανόπουλου, που συγκέντρωσε έναν πυρήνα Θεσσαλονικέων ανθρώπων του πνεύματος. Και οι δύο είχαν μια κοινή θεμελιακή αρχή και αποστολή: την προσφορά στην παιδεία και στην πόλη.
– Διάρκεια έκθεσης: έως τις 5 Ιουλίου 2026.
– Το φωτογραφικό υλικό δημοσιεύεται στον επίσημο κατάλογο της έκθεσης ΤΕΧΝΗ–ΔΙΑΓΩΝΙΟΣ και το Μουσείο που δεν έγινε.
– Τη γενική ευθύνη της έκθεσης έχει η Ομοτ. Καθηγήτρια ΑΠΘ και Γενική Διευθύντρια του Τελλογλείου Αλεξάνδρα Γουλάκη-Βουτυρά, ενώ τη συνεπιμέλεια έχουν οι Μιγκέλ Φ. Μπελμόντε και Ανναρέτα Τουλουμτζίδου με την υποστήριξη των επιμελητών Ραφαέλας Νίκα και Νίκου Βιάνα.
Διαβάστε επίσης
- Αγγελική Κόγιου
- Βασίλης Σερβετάς
- Βασίλης Σερβετάς
- Σοφία Χριστοφορίδου
