Ήρθαν στην Ελλάδα για να σπουδάσουν, να δουλέψουν και να αναζητήσουν μια καλύτερη ζωή με τις οικογένειές τους. Χωρίς να γνωρίζουν τη γλώσσα, απευθύνθηκαν σε εξειδικευμένα σχολεία για να μάθουν ελληνικά και, σε ορισμένες περιπτώσεις, να δώσουν εξετάσεις ελληνομάθειας για την απόκτηση ιθαγένειας.
Στη Θεσσαλονίκη λειτουργούν δύο σχολεία ελληνικής γλώσσας, με διαφορετικές όμως αφετηρίες: το Σχολείο αλληλεγγύης «Οδυσσέας», όπου τα μαθήματα παρέχονται δωρεάν, και το Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, που προσφέρει μαθήματα ελληνικής γλώσσας και πολιτισμού σε αλλοδαπούς και ομογενείς από το 1970, με δίδακτρα που ποικίλλουν ανάλογα με τα προγράμματα (από 250 έως 750 ευρώ).
Ο «Οδυσσέας» λειτουργεί από το 1997 στην οδό Αισώπου 24, κοντά στον Βαρδάρη. Βασίζεται στην εθελοντική, δωρεάν διδασκαλία της ελληνικής γλώσσας σε ενηλίκους, μη φυσικούς ομιλητές, αλλά και ξένων γλωσσών σε μετανάστες, πρόσφυγες, παλιννοστούντες και ντόπιους.
Σύμφωνα με τη Φανή Οφλίδου, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του «Οδυσσέα», στο σχολείο διδάσκουν 12 εθελοντές ελληνικά, αγγλικά, ρωσικά και γερμανικά. Τα μαθήματα γίνονται 2 φορές την εβδομάδα, από 1,5 ώρα, και μπορούν να εγγραφούν όσοι επιθυμούν, χωρίς να προσκομίσουν επίσημα έγγραφα ταυτοποίησης.
«Στα ελληνικά έχουμε 5 επίπεδα μαζί με ένα τμήμα γι’ αυτούς που θέλουν να δώσουν εξετάσεις για επάρκεια γλώσσας προκειμένου να πάρουν το πιστοποιητικό που χρειάζονται για την ιθαγένεια. Για τα αγγλικά έχουμε 3 επίπεδα και από ένα στα γερμανικά και τα ρωσικά».
Από τον Σεπτέμβριο έως τον Οκτώβριο του 2025 έγιναν 170 εγγραφές.
«Οι περισσότεροι θέλουν να μάθουν ελληνικά για να ανταποκριθούν στην εργασία τους. Τα τελευταία χρόνια έχουμε πολλούς μαθητές από αραβικές χώρες αλλά και την Αφρική. Επίσης, πολλές Αλβανίδες που ζουν χρόνια στην Ελλάδα, μεγάλωσαν τα παιδιά τους και μιλάνε ελληνικά, έρχονται στο σχολείο γιατί θέλουν να μάθουν να διαβάζουν και να γράφουν».
Τα πολλά «ι» της ελληνικής γλώσσας είναι αυτά που δυσκολεύουν περισσότερο τις μαθήτριες μιας τάξης του «Οδυσσέα». Αν και οι περισσότερες, με καταγωγή από την Αλβανία, ζουν πάνω από 20 χρόνια στην Ελλάδα και μιλούν τη γλώσσα, δυσκολεύονται ακόμη στη γραφή και την ανάγνωση.
«Εγώ δεν μιλούσα καθόλου ελληνικά γιατί δούλευα ως καθαρίστρια σε σπίτια. Μου έδιναν τα κλειδιά και ήμουν μόνη μου», λέει η Ντούλια, η οποία έμαθε σιγά-σιγά να διαβάζει μαζί με τα παιδιά της.
Η Φρέσκινα, που ζει 27 χρόνια στην Ελλάδα, δυσκολεύεται επίσης με τα πολλά «ι» στην ορθογραφία.
Ο Μιχάλης και η Βαλέρια από τη Ρωσία ζουν και εργάζονται εδώ και τέσσερα χρόνια στη Θεσσαλονίκη, μιλούσαν όμως κυρίως στα αγγλικά με συναδέλφους και φίλους. «Σε 6 μήνες είχα μάθει κορεάτικα, σε αντίθεση με τα ελληνικά», λέει γελώντας ο Μιχάλης, αποδίδοντας τη δυσκολία του στην ηλικία του, αφού έχει κλείσει τα 40. Η Βαλέρια προσπάθησε να μάθει μόνη της, όμως είδε ουσιαστική πρόοδο μόνο όταν γράφτηκε σε σχολείο.
Η Στέλλα Παπαδοπούλου από τη Γεωργία πρωτοπήγε στον «Οδυσσέα» το 2001 προκειμένου να μάθει ελληνικά. Εντάχθηκε στη θεατρική ομάδα, πήρε πιστοποίηση ελληνομάθειας και στη συνέχεια εργάστηκε στο Σχολείο ως γραμματέας. Μέσα στο Σχολείο έκανε φιλίες που κρατούν εδώ και χρόνια και γνώρισε και τον μετέπειτα σύζυγό της, με τον οποίο έχουν δύο παιδιά.
«Στον “Οδυσσέα” πιστεύουμε ότι όλοι έχουν ίσα δικαιώματα, απ’ όποια χώρα και αν προέρχονται και όποια κι αν είναι η θρησκεία τους. Τα τμήματα είναι μεικτά, με μαθητές και μαθήτριες με διαφορετικές νοοτροπίες, ηλικίες, εθνικότητες. Πρέπει να είμαστε ανεκτικοί και να δίνουμε ευκαιρίες ο ένας στον άλλο».
Το Σχολείο Νέας Ελληνικής Γλώσσας του ΑΠΘ οργανώνει μαθήματα νέας ελληνικής, εξετάσεις για πιστοποίηση ελληνομάθειας, ειδικά προγράμματα και επιμορφωτικά σεμινάρια. Έχει βραβευτεί δύο φορές για τα διαδικτυακά προγράμματά του με το Ευρωπαϊκό Σήμα Γλωσσών, το 2016 και το 2021-2022.
«Σήμερα βλέπουμε πολύ πιο ετερογενείς ομάδες: υποψήφιους για εισαγωγή σε ελληνικά πανεπιστήμια, φοιτητές Erasmus, επαγγελματίες που θέλουν να ζήσουν ή να εργαστούν στην Ελλάδα, ανθρώπους με ελληνικές ρίζες δεύτερης ή τρίτης γενιάς, αλλά και λάτρεις της ελληνικής γλώσσας και του πολιτισμού» λέει η πρόεδρος της Επιτροπής Εποπτείας του Σχολείου, Δέσποινα Παπαδοπούλου, καθηγήτρια του Τμήματος Φιλολογίας ΑΠΘ.
Όπως λέει, τα μαθήματα έχουν γίνει πιο ευέλικτα, με έμφαση στην επικοινωνία, στην καθημερινή χρήση της γλώσσας και στη διαπολιτισμική εμπειρία, ενώ τα μαθήματα πολιτισμού περιλαμβάνουν λογοτεχνία, ιστορία, μουσική, κινηματογράφο, επισκέψεις σε μουσεία και περιπάτους στην πόλη και επαφή με τη σύγχρονη ελληνική πραγματικότητα.
Οι λόγοι για τους οποίους κάποιος μαθαίνει ελληνικά είναι πολλοί και συχνά πολύ προσωπικοί. Παραδοσιακά υπήρχε έντονο το στοιχείο της ελληνικής καταγωγής ή του ακαδημαϊκού ενδιαφέροντος. Σήμερα, όλο και περισσότεροι μαθητές έρχονται για επαγγελματικούς λόγους ή επειδή επέλεξαν την Ελλάδα ως τόπο για να ζήσουν. Επιπλέον, σημαντική για κάποιους είναι η επαφή με μία γλώσσα την οποία λατρεύουν.
«Το στοιχείο διαφοροποίησης με την πάροδο των 50 αυτών ετών θα λέγαμε ότι είναι το κίνητρο εκμάθησης που δεν είναι τόσο “παραδοσιακό” και προσανατολισμένο στις σπουδές αλλά πολυδιάστατο».
Οι σπουδαστές προέρχονται από όλο τον κόσμο, ενώ για αρκετούς η πιστοποίηση ελληνομάθειας είναι σημαντική, χωρίς όμως να αποτελεί ζητούμενο για όλους. Για πολλούς, εξίσου σημαντική είναι η ίδια η εμπειρία της γλώσσας και η επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό.
Όπως λέει η κ. Παπαδοπούλου, δεν είναι λίγοι οι σπουδαστές των οποίων η ζωή άλλαξε στην πορεία τους στο σχολείο, είτε επειδή εγκαταστάθηκαν μόνιμα στην Ελλάδα είτε επειδή άλλαξαν επαγγελματικό ή ακαδημαϊκό προσανατολισμό.
«Είναι συχνές οι περιπτώσεις ατόμων που, παρ’ όλο που φοίτησαν στο σχολείο χρόνια πριν, με την πρώτη ευκαιρία παρουσίας τους στη Θεσσαλονίκη θα περάσουν να μας χαιρετήσουν και να μας διηγηθούν την πορεία τους».
Διαβάστε επίσης
- Λένα Καλαϊτζή-Οφλίδη
- Δήμητρα Κεχαγιά
