Συνάντησα την Καλλιόπη Πασσιά ένα σαββατιάτικο απόγευμα του Ιούνη στον χώρο όπου στεγάζεται το «παιδί» της, η ΤΡΙ.ΕΝΑ πολιτισμού, στο κέντρο της πόλης, δυο βήματα από το μετρό της Βενιζέλου. Αν και δύσκολη εποχή για εκδοτικές απόπειρες, η ΤΡΙ.ΕΝΑ μετρά ήδη έξι χρόνια λειτουργίας και έχει σχεδόν 60 τίτλους στο ενεργητικό της.
Καθόμαστε στο μεγάλο τραπέζι γύρω από το οποίο συγκεντρώνονται μαθητές για τα εργαστήρια δημιουργικής γραφής, οι οποίοι, σαν «μικρές γροθιές» όπως λέει η Καλλιόπη, τοποθετούν τη μια λέξη δίπλα στην άλλη.
Στο μυαλό μου, η γραφή είναι ανάγκη για έκφραση και μια βαθιά προσωπική υπόθεση. Στα εργαστήρια της Καλλιόπης, αντίθετα, οι μαθητές, όσο διαφορετικές κι αν είναι οι αφετηρίες τους, δουλεύουν συλλογικά και λειτουργούν προστατευτικά ο ένας απέναντι στον άλλον.
Έργα μαθητών που αποφάσισαν να διαβούν τον Ρουβίκωνα και να περάσουν στον λειμώνα της λογοτεχνικής δημιουργίας βρίσκονται ανάμεσα στους τίτλους από το πλούσιο εκδοτικό πρόγραμμα της ΤΡΙ.ΕΝΑ που μας περιστοιχίζουν.
«Όλοι μας οι τίτλοι είναι επιλεγμένοι με όσο το δυνατόν αυστηρό κριτήριο ως προς το περιεχόμενο και με την πίστη στη δημιουργία μιας κοινής αισθητικής και ταυτότητας. Πολλοί από αυτούς συνδέονται και με δράσεις, ενίοτε και για τη στήριξη ευάλωτων ομάδων».
Μου αναφέρει ενδεικτικά ορισμένους:
Το πρώτο βιβλίο της ΤΡΙ.ΕΝΑΣ, 20-40, ένα φωτογραφικό λεύκωμα για τις ανάγκες της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Νόσου Αλτσχάιμερ.
Τη συλλογή διηγημάτων Στις πόλεις έχει τζιτζίκια, η οποία παραχωρήθηκε για την παραγωγή οπτικοακουστικού ψηφιακού υλικού προς διανομή σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας που λειτουργούν σε καταστήματα κράτησης σε όλη την Ελλάδα, σε δομές ηλικιωμένων αλλά και σε παιδιά σε απομακρυσμένα σχολεία όλης της χώρας.
Τις συλλογές ποιημάτων Του φύλακα ρακόμελο και Κόκκοι αλατιού, που κυκλοφόρησαν με κείμενα από το εργαστήρι ποίησης του χώρου Το Σπίτι του Φύλακα της Αλυκής στο Αγγελοχώρι. Τα έσοδα αξιοποιούνται για τις ανάγκες του χώρου.
Τη συλλογή διηγημάτων με ήχο Ο Ravel στην Άνω Πόλη με κείμενα γνωστών συγγραφέων της Θεσσαλονίκης, αλλά και διακριθέντες από λογοτεχνικό διαγωνισμό που διεξήχθη, με τα έσοδα να δίνονται για τις ανάγκες των σπουδαστών του Κρατικού Ωδείου.
Το Σχώρα με, ρε μάνα, με κείμενα των έγκλειστων μαθητών του Καταστήματος Κράτησης Σερρών, όπου τα έσοδα θα διατίθενται για τις ανάγκες των μαθητών. «Πρόκειται για εκπληκτικά, αυθεντικά κείμενα», λέει η Καλλιόπη. «Ενώ περιμένεις να δεις οργή, μίσος και βία, οι έγκλειστοι σε εκπλήσσουν με φως, λαχτάρα και μετάνοια».
Στόχος της ΤΡΙ.ΕΝΑΣ είναι να δώσει φωνή σε νέους δημιουργούς και να υποστηρίξει την παρουσία της πόλης της Θεσσαλονίκης σε εθνικό επίπεδο.
«Πιστεύω πολύ στο εγχείρημα και είναι σημαντικό και για την πόλη της Θεσσαλονίκης να έχει ενεργή παρουσία εκδοτικών προσπαθειών», λέει η Καλλιόπη. «Είναι τρομερά δύσκολο να είσαι ένας μικρός εκδοτικός οίκος σήμερα στη Θεσσαλονίκη. Δυστυχώς, αν δεν σε δει η Αθήνα, δεν σε βλέπει κανένας άλλος».
Η συζήτηση στρέφεται στη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία και τις κριτικές που ασκούνται για την αναντιστοιχία ποσότητας και ποιότητας. Αναφέρω στην Καλλιόπη ότι στέκομαι συχνά με δισταγμό μπροστά από το τραπέζι της ελληνικής λογοτεχνίας στα μεγάλα βιβλιοπωλεία, προτιμώντας την ξενόγλωσση ή και την πρωτότυπη, επιστρέφοντας πάντα σε ασφαλείς επιλογές.
«Είναι κρίμα να επιλέγουμε συνειδητά την επιτυχημένη μεταφρασμένη πεζογραφία και να αγνοούμε επιδεικτικά την παραγνωρισμένη ελληνική. Με τις επιλογές μας, δεν επιτρέπουμε σε πάρα πολλά αξιόλογα ελληνικά βιβλία να βρουν τον δρόμο τους», απαντά η Καλλιόπη.
«Διαβάζοντας μόνο τους κλασικούς, πώς θα είσαι μέσα στην εποχή σου; Μαθαίνεις και από το κακό: παρατηρώντας το τι δεν σου άρεσε, μαθαίνεις την ίδια τη γραφή. Επίσης, δίνοντας μια ευκαιρία σε κάποιον πρωτοεμφανιζόμενο συγγραφέα, βοηθάς έναν μικρό εκδοτικό οίκο να επιπλεύσει σε ζοφερούς καιρούς».
Η Καλλιόπη δεν πτοείται πάντως από τις προβλέψεις για το δυσοίωνο μέλλον της λογοτεχνίας στην εποχή του doom scrolling, της όλο και μικρότερης ικανότητας συγκέντρωσης των νεότερων και της επέλασης της παραγωγής κειμένου με τη χρήση τεχνητής νοημοσύνης.
«Αν η λογοτεχνία είχε πεθάνει, δεν θα διαβάζαμε με πάθος τον Όσιαν Βουόνγκ και τον Εντουάρ Λουί ή δεν θα είχαν φτάσει στ’ αυτιά μας οι φλογερές φωνές του φρέσκου λογοτεχνικού ρεύματος από την Αργεντινή, της Nueva Narrativa Argentina. Μέσα από τη λογοτεχνία γνωρίζουμε καινούργιους κόσμους. Όσο ο κόσμος έχει διάθεση εξερεύνησης, αισθάνεται, προβληματίζεται, ονειρεύεται, πονάει και ζητά μια θέση στα πράγματα, θα συνεχίσει να γράφει».
Κι εμείς θα συνεχίσουμε να διαβάζουμε.
Διαβάστε επίσης
- Γιώργος Παπαδημητρίου
- Βασίλης Σερβετάς
- Γιώργος Παπαδημητρίου
