120 χρόνια ιστορίας μέσα από τα αρχεία του Λυσέ

Το θρυλικό Γαλλικό Σχολείο συνοδεύει τη Θεσσαλονίκη από το 1906 μέσα από πολέμους, μεταμορφώσεις, καταστροφές και αναγεννήσεις

Τρίτη, 3:30 το μεσημέρι. Το κουδούνι χτυπά και οι μαθητές του Γαλλικού Σχολείου Θεσσαλονίκης ξεχύνονται προς τη Λεωφόρο Στρατού, εκεί όπου η καθημερινότητα συναντά μια ιστορία 120 χρόνων. Ξεφυλλίζουμε τα φωτογραφικά αρχεία του σχολείου, και ακολουθούμε την ιστορική διαδρομή του από την οθωμανική «Σαλονίκη» μέχρι το σημερινό ίδρυμα, που συνεχίζει να συνδέει την πόλη με τη γαλλική παιδεία και κουλτούρα.

Στη γωνία της Λεωφόρου Στρατού με την οδό Ευζώνων, το ιστορικό κτίριο του Λυσέ στέκει στο ίδιο σημείο από το 1906. Σε μια εποχή που η «Σαλονίκη» έσφυζε από γλώσσες, εμπορεύματα και ιδέες, η Γαλλική Λαϊκή Αποστολή επέλεξε να ιδρύσει εδώ το πρώτο της σχολείο.

Την άνοιξη του 1906, ο Maurice Kuhn, Γενικός Γραμματέας της Γαλλικής Λαϊκής Αποστολής (στη φωτογραφία τα γραφεία της στην πόλη), φτάνει στη Θεσσαλονίκη με στόχο την ίδρυση σχολείου. Ο οργανισμός είχε ιδρυθεί στο Παρίσι το 1902 με αποστολή τη διάδοση της γαλλικής γλώσσας και του πολιτισμού.

Στη Θεσσαλονίκη της ύστερης οθωμανικής περιόδου, κάθε κοινότητα δημιουργεί τα δικά της σχολεία. Από τα ελληνικά εκπαιδευτήρια έως τα ιδρύματα της Alliance Israélite Universelle, η πόλη επενδύει στη γνώση. Η γαλλική γλώσσα κυριαρχεί ως lingua franca της μορφωμένης τάξης, λειτουργώντας ως εργαλείο επικοινωνίας και μέσο κοινωνικής ανέλιξης.

Ήδη από το 1686, η Γαλλία είχε ιδρύσει το πρώτο της προξενείο στην πόλη, με βασικό στόχο το ακμάζον θαλάσσιο εμπόριο στη Μεσόγειο. Οικογένειες όπως οι Αλλατίνι, οι Μορπούργκο, οι Φερνάντεζ και οι Μοδιάνο (οι ντόπιοι τους αποκαλούν «Φράνκος», ονομασία που συνδέεται με τη δυτική/φραγκική τους προέλευση) διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο. Ιδιαίτερα οι Αλλατίνι υπήρξαν πρωτοπόροι στην ίδρυση γαλλικών σχολείων ήδη από το 1873, προσφέροντας εκπαίδευση τόσο σε αγόρια όσο και σε κορίτσια, ένα επαναστατικό βήμα για την εποχή.

Την άνοιξη του 1906, ο Maurice Kuhn, Γενικός Γραμματέας της Γαλλικής Λαϊκής Αποστολής, οργανισμού που ιδρύθηκε στο Παρίσι το 1902 με αποστολή τη διάδοση της γαλλικής γλώσσας και του πολιτισμού, φτάνει στη Θεσσαλονίκη με έναν στόχο: την ίδρυση ενός σχολείου που θα διαδώσει τη γαλλική γλώσσα και κουλτούρα, με βασική αρχή την αποφυγή κάθε μορφής θρησκευτικού προσηλυτισμού. Σε μια Γαλλία που μόλις έχει θεσπίσει τον διαχωρισμό κράτους και εκκλησίας, η έννοια της κοσμικότητας (laïcité) αποκτά κεντρικό ρόλο.

Η πρωτοπόρος Σχολή Θηλέων

Το εκπαιδευτικό ίδρυμα περιλάμβανε Λύκειο Αρρένων, Σχολή Θηλέων και Εμπορική Σχολή με οικοτροφείο, ένα ολοκληρωμένο εκπαιδευτικό οικοσύστημα μέσα σε μια ήδη πολυσύνθετη κοινωνία. Για ένα διάστημα, η Σχολή Αρρένων στεγάστηκε και στο ιστορικό 5ο Γυμνάσιο Θεσσαλονίκης στην οδό Κριεζώτου.

Ως ένα από τα σημαντικότερα λιμάνια της Μεσογείου και σταυροδρόμι πολιτισμών, η Θεσσαλονίκη διέθετε όλα τα εφόδια για την ανάπτυξη ενός τέτοιου εγχειρήματος. Η γαλλική παρουσία ήταν ήδη έντονη στο εμπόριο, στον Τύπο (Revue franco-macédonienne, Le Journal de Salonique, L’Indépendant) και στην εκπαίδευση.

Στις αίθουσές του συναντιούνται μαθητές από διαφορετικές εθνότητες και θρησκείες: Έλληνες, Οθωμανοί, Εβραίοι, Γάλλοι, Ιταλοί, Ισπανοί, Σέρβοι, Ούγγροι. Η εκπαίδευση γίνεται κοινή γλώσσα.

Πάνω: Το κτίριο του Λυσέ τα πρώτα χρόνια. Κάτω: Μαθήτριες του Λυσέ, τη δεκαετία 1920-1930.

Ιδιαίτερα σημαντική υπήρξε η συμβολή του σχολείου στη μόρφωση των κοριτσιών. Σε μια εποχή περιορισμένων επιλογών, η Σχολή Θηλέων άνοιξε δρόμους προς τη γνώση και τη χειραφέτηση. Τη σχολική χρονιά 1917–1918 οι μαθήτριες ήταν μάλιστα περισσότερες από τους μαθητές, σύμφωνα με την έκδοση Chroniques du Jeudi.

Πόλεμοι, καταστροφές και ορόσημα

«Το Γαλλικό Σχολείο Θεσσαλονίκης, το Λυσέ όπως το αποκαλούν ακόμη πολλοί Θεσσαλονικείς, ακολούθησε την πορεία της ιστορίας της πόλης: Από την ίδρυσή του το 1906, όταν η Θεσσαλονίκη ήταν ακόμη τμήμα της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, στην απελευθέρωσή της το 1912, στον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο όταν Γάλλοι στρατιώτες έφτασαν για να ενισχύσουν το Μακεδονικό Μέτωπο, στη συνέχεια στην κατοχή από τους Γερμανούς, οπότε και έχασε το μεγαλύτερο μέρος των μαθητών του που εκτοπίστηκαν στα στρατόπεδα συγκέντρωσης των Ναζί» λέει ο Γάλλος Πρόξενος στη Θεσσαλονίκη, Jean-Luc Lavaud.

«Στο πέρασμα των δεκαετιών το σχολείο “γέννησε” το Γαλλικό Ινστιτούτο, το οποίο αποτέλεσε και αποτελεί μέχρι σήμερα έναν σημαντικό οργανισμό εκπαίδευσης και πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη».

Η επίσκεψη του Σαρλ ντε Γκολ τον Μάιο του 1963 επισφράγισε τη στενή σχέση Ελλάδας και Γαλλίας. Το 1968, πυρκαγιά κατέστρεψε μεγάλο μέρος του κτιρίου και του αρχείου του, με την ανακατασκευή του να ολοκληρώνεται το 1970–1971 από τον αρχιτέκτονα Δημοσθένη Μολφέση.

Το Γαλλικό Σχολείο σήμερα

Σήμερα, το σχολείο ακολουθεί το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα και έχει μαθητές από τον παιδικό σταθμό έως το Λύκειο. Από το 2011, στο εμβληματικό κτίριο της Λεωφόρου Στρατού στεγάζονται το Γαλλικό Σχολείο, το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης, καθώς και το Γενικό Προξενείο της Γαλλίας.

Μαθητές της ΣΤ’ τάξης σε μια ομαδική στιγμή ηρεμίας: Διαβάζοντας 15 λεπτά την ημέρα (Πηγή: Γαλλικό Σχολείο Θεσσαλονίκης). Κάτω: Η πρόσοψη και σχολικός διάδρομος στο Λυσέ σήμερα. Φωτό: Μίρκα Κάρρα.

«Αυτό που εντυπωσιάζει στην ιστορία του Γαλλικού Σχολείου Θεσσαλονίκης δεν είναι μόνο η μακροβιότητά του, αλλά και η ικανότητά του να αναγεννιέται ξανά και ξανά, προς όφελος τόσο των μαθητών του όσο και των ελληνογαλλικών σχέσεων. Εκατόν είκοσι χρόνια από την ίδρυση του, το Γαλλικό Σχολείο Θεσσαλονίκης είναι πολύ περισσότερο από ένα εκπαιδευτικό ίδρυμα: είναι ένα σημείο αναφοράς, μια διαρκής γέφυρα μεταξύ της Γαλλίας, της Ελλάδας και της Ευρώπης», αναφέρει ο πρόξενος.

Οι περίπου 100 μαθητές σήμερα (από τη Γαλλία, την Ελλάδα, το Μαρόκο, την Τυνησία, τη Ρουμανία, την Τουρκία και άλλες χώρες), ακολουθούν το γαλλικό εκπαιδευτικό σύστημα και τη πολυγλωσσία. Από το δημοτικό, οι μαθητές διδάσκονται τρεις γλώσσες: ελληνικά, γαλλικά και αγγλικά. Η επαφή με τις τέχνες και τον πολιτισμό αποτελεί βασικό στοιχείο της εκπαιδευτικής εμπειρίας χάρη και στη συνύπαρξη με το Γαλλικό Ινστιτούτο, το οποίο εδώ και δεκαετίες συνδέει την Ελλάδα με τη Γαλλία μέσα από πολιτιστικές και εκπαιδευτικές δράσεις.

Το Γαλλικό Ινστιτούτο Θεσσαλονίκης υπήρξε, ιδίως από τη δεκαετία του 1970, σημαντικός φορέας εκπαίδευσης και πολιτισμού στη Θεσσαλονίκη. Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί καλλιτέχνες που διέπρεψαν εντός και εκτός συνόρων, όπως ο Ξένης Σαχίνης και ο Δημήτρης Ξόνογλου, ξεκίνησαν την πορεία τους από την αίθουσα τέχνης του Ινστιτούτου, ενώ γενιές Θεσσαλονικέων έμαθαν εκεί γαλλικά.

Από τις επισκέψεις του πρώην Γάλλου προέδρου Φρανσουά Ολάντ (αριστερά) και του πρώην πρωθυπουργού Λιονέλ Ζοσπέν στο σχολείο, το 2022 και το 2006 αντίστοιχα.

Σήμερα, η φιλοδοξία του σχολείου παραμένει η εκπαίδευση μαθητών ανοιχτών και ενεργών, ικανών να κατανοήσουν τον κόσμο και να τον μεταμορφώσουν, εξηγεί ο κ. Lavaud.

«Η ευθύνη μας είναι να συνεχίσουμε να καινοτομούμε για να εξασφαλίσουμε ένα σταθερό μέλλον για τη γαλλική εκπαίδευση στη Βόρεια Ελλάδα».

#TAGS

Featured Αφιερώματα Γαλλικό Σχολείο Θεσσαλονίκης Εκπαίδευση Ιστορία Πολιτιστικοί θεσμοί