Διαβάζοντας ιαπωνική λογοτεχνία στη Θεσσαλονίκη

Τα ραντεβού της Πέμπτης με τον Μουρακάμι (και όχι μόνο)

Πέμπτη απόγευμα σε ένα λογοτεχνικό καφέ της Θεσσαλονίκης. Μια παρέα ανθρώπων ταξιδεύει στην Ιαπωνία χωρίς να μετακινηθεί χιλιοστό. Στα τραπέζια βιβλία από διαφορετικές περιόδους της ιαπωνικής λογοτεχνίας: κλασικοί —Γιασουνάρι Καουαμπάτα, Τζουνιτσίρο Τανιζάκι, Οσάμου Νταζάι— συνυπάρχουν με σύγχρονες φωνές όπως η Γιόκο Ογκάουα και, φυσικά, ο Χαρούκι Μουρακάμι.

Βρισκόμαστε σε μια συνάντηση της Λέσχης Ανάγνωσης Ιαπωνικής Λογοτεχνίας Θεσσαλονίκης. Η μικρή αυτή αναγνωστική κοινότητα μπαίνει φέτος στην τρίτη χρονιά της. Και η παρουσία της συμπίπτει με μια εποχή στην οποία συναντάμε ίχνη της Ιαπωνίας όλο και περισσότερο. Γενιές έχουν μεγαλώσει με ιαπωνικά anime όπως τα Pokémon, Dragon Ball και Sailor Moon, το sushi και το ramen αποτελούν πια οικείες παρουσίες στη γαστρονομική ζωή της Θεσσαλονίκης, ενώ και στην τελευταία ΔΕΘ η Ιαπωνία ήταν η τιμώμενη χώρα.

Μόνο που εδώ το ενδιαφέρον για την Ιαπωνία φτάνει βαθύτερα. Αντί για μια ακόμη εκδοχή του «cool Japan», όρου που περιγράφει την παγκόσμια απήχηση της ήπιας ισχύος της ιαπωνικής κουλτούρας, τα μέλη της λέσχης συναντιούνται για να καταλάβουν τι κρύβεται πίσω από τις λέξεις, τις σιωπές και τις εμμονές της μυθοπλασίας της.

Για τη Σύνη Βυζοβίτου, ιδρύτρια της λέσχης, η γοητεία που ασκεί ο ιαπωνικός πολιτισμός δεν απορρέει από φθηνό εξωτισμό, αλλά συνδέεται με βαθιές αρχές όπως η πειθαρχία, η καθαριότητα, η ομαδικότητα και ο μινιμαλισμός.

Η ιδέα για τη δημιουργία της λέσχης γεννήθηκε έπειτα από ένα ταξίδι της Βυζοβίτου στην Ιαπωνία το καλοκαίρι του 2024 και πήρε οργανωμένη μορφή μετά από μια συνάντηση με τον μετέπειτα επίσης συντονιστή της λέσχης, Ασημάκη Ασημακόπουλο. Η ομάδα συναντιέται την πρώτη Πέμπτη κάθε μήνα σε λογοτεχνικά καφέ της πόλης. Ο σταθερός πυρήνας της έχει περίπου 15 μέλη, ενώ σε ορισμένες συναντήσεις οι συμμετέχοντες φτάνουν τους 30.

«Έχουν ήδη διαβαστεί και αναλυθεί 17 βιβλία με μια γκάμα από τους κλασικούς μέχρι τους νεότερους. Οι αναγνώσεις μας κυμαίνονται σε διάφορα είδη ιαπωνικής λογοτεχνίας, όπως μαγικός ρεαλισμός, δοκίμια, διηγήματα, επιστολική γραφή, ποιητικός λόγος αλλά και θεραπευτική λογοτεχνία» λέει η Βυζοβίτου.

Από τον Ιούνιο του 2025, μάλιστα, η δραστηριότητα της ομάδας επεκτάθηκε και στη δημιουργική γραφή. Ο Κύκλος Γραφής, με συντονίστρια τη δημοσιογράφο και συγγραφέα Χρυσάνθη Τσολάκη, συγκεντρώνει μέλη που δοκιμάζουν πλέον να περάσουν από την ανάγνωση στη γραφή. Καρπός των συναντήσεων θα είναι η αυτοέκδοση κειμένων των συμμετεχόντων, εμπνευσμένων από έργα που έχουν συζητηθεί στη λέσχη.

17 βιβλία στα αναγνωστικά ραντεβού της λέσχης

Μέχρι σήμερα, από τα τραπέζια της λέσχης έχουν περάσει 17 βιβλία, καλύπτοντας διαφορετικές εποχές, είδη και όψεις της ιαπωνικής σκέψης και λογοτεχνίας. Ανάμεσά τους οι Ιστορίες της Παλάμης του νομπελίστα Γιασουνάρι Καουαμπάτα (εκδ. Πατάκη), Το Βιβλίο του Τσαγιού του Οκακούρα Κακούζο (εκδ. Ερατώ), το Δεν Ήμουν πια Άνθρωπος του Οσάμου Νταζάι (εκδ. Gutenberg), Το Κουρδιστό Πουλί του Χαρούκι Μουρακάμι (εκδ. Ψυχογιός) και Η Αστυνομία της Μνήμης της Γιόκο Ογκάουα (εκδ. Πατάκη).

Οι επιλογές, ωστόσο, δεν περιορίζονται σε Ιάπωνες συγγραφείς: η λέσχη έχει διαβάσει και το Ταξιδεύοντας Ιαπωνία-Κίνα του Νίκου Καζαντζάκη (εκδ. Διόπτρα), στρέφοντας έτσι το βλέμμα και στον τρόπο με τον οποίο η Ιαπωνία παρατηρήθηκε από τον μεγάλο Έλληνα συγγραφέα. Ανάμεσα στις πιο σύγχρονες επιλογές της συναντάμε και τη Βιβλιοθήκη των Κρυφών Ονείρων της Μίτσικο Αογιάμα (εκδ. Πατάκη).

Τo διεθνές εκδοτικό φαινόμενο που έφτασε στην πόλη

Η έλξη προς την ιαπωνική λογοτεχνία δεν είναι θεσσαλονικιώτικο φαινόμενο. Στη Βρετανία, η ιαπωνική μυθοπλασία αντιστοιχούσε το 2022 στο 25% των πωλήσεων μεταφρασμένης λογοτεχνίας, σύμφωνα με στοιχεία της Nielsen BookScan. Τον Νοέμβριο του 2024, το 43% των 40 δημοφιλέστερων τίτλων μεταφρασμένης μυθοπλασίας ήταν ιαπωνικοί, με το Βούτυρο της Ασάκο Γιουζούκι στην κορυφή. Το βιβλίο έχει έκτοτε ξεπεράσει τα 300.000 αντίτυπα στη Βρετανία.

Και η τάση δεν περιορίζεται στον αγγλόφωνο κόσμο: ευρωπαϊκή έρευνα του 2026, βασισμένη σε στοιχεία από δέκα χώρες και αγορές, διαπίστωσε αυξανόμενη παρουσία των μεταφράσεων από τα ιαπωνικά, οι οποίες σε ορισμένες αγορές ξεπερνούν πλέον μεταφράσεις από κάποιες ευρωπαϊκές γλώσσες.

Η ιδιαίτερη σχέση της πόλης με την Ιαπωνία απέκτησε φέτος και μια συγκυριακή διάσταση. Στην 90ή ΔΕΘ, όπου η Ιαπωνία ήταν Τιμώμενη Χώρα, η παρουσία της οργανώθηκε γύρω από το Takumi και τρεις θεματικούς άξονες: τη σοφία, την ενσυναίσθηση και την κινητήρια δύναμη.

Τι από όλα αυτά μπορούμε να αναζητήσουμε και στην ιαπωνική λογοτεχνία;

Η Βυζοβίτου αναφέρεται, μεταξύ άλλων, στο wabi-sabi, που συνδέεται με την ατέλεια και την παροδικότητα, στο mono no aware, που παραπέμπει στην ευαισθησία απέναντι στο εφήμερο, και στο ίδιο το takumi.

«Το πνεύμα του Takumi διαχέεται στην ιαπωνική λογοτεχνία και αποτελεί στοιχείο της παράδοσης και για τους νεότερους συγγραφείς. Η ιαπωνική γλώσσα είναι λιτή, με συχνές αμφισημίες. Ο Ιάπωνας συγγραφέας σμιλεύει την κάθε φράση με αυστηρή πειθαρχία, γι’ αυτό και η μετάφραση των έργων είναι αρκετά επίπονη. Υπάρχει εσωτερικότητα, πνευματικότητα και σεβασμός στα νοήματα και στις σιωπές» εξηγεί.

Όταν η μοναχική ανάγνωση γίνεται παρέα

Οι λέσχες ανάγνωσης κάθε είδους κερδίζουν ξανά χώρο στην καθημερινότητά μας. Στη Βρετανία, για παράδειγμα, οι καταχωρίσεις λεσχών ανάγνωσης στο Eventbrite αυξήθηκαν κατά 350% μεταξύ 2019 και 2023. Ειδικοί συνδέουν την τάση αυτή, μεταξύ άλλων, με την αναζήτηση κοινότητας και την επιθυμία νεότερων ανθρώπων για περισσότερες δραστηριότητες εκτός οθόνης.

Ίσως λοιπόν το να συναντιόμαστε για ένα βιβλίο να αποτελεί και μια μικρή απάντηση στην απομόνωση, στο doomscrolling και σε μια καθημερινότητα που διεκδικεί διαρκώς την προσοχή μας μέσω μιας οθόνης. Κάτι που αποτυπώνεται και αλλού στη Θεσσαλονίκη: στους μικρούς εκδοτικούς οίκους που αντιστέκονται, σε κοινωνικές πρωτοβουλίες με βάση το βιβλίο, στις σχολικές βιβλιοθήκες που δημιουργούνται, στην αναγέννηση των παλαιοβιβλιοπωλείων της πόλης.

«Η κοινωνική διάσταση της ανάγνωσης εντάσσει τον μοναχικό αναγνώστη σε μια κοινότητα ίδιων ενδιαφερόντων, όπου μπορεί να συζητήσει ένα βιβλίο, να μοιραστεί τις ιδέες του και να φύγει πιο γεμάτος πνευματικά και συναισθηματικά. Κοινή συνισταμένη των μελών μας είναι η αναγνωστική περιέργεια για μια διαφορετική κουλτούρα, αλλά και η ανάγκη για την ένταξη σε μια όμορφη παρέα», λέει η Βυζοβίτου.

Και ίσως εκεί βρίσκεται κάτι από τη γοητεία της λέσχης. Το βιβλίο διαβάζεται μόνο του, αλλά δεν χρειάζεται να μένει μοναχική εμπειρία. Γίνεται η αφορμή για να καθίσουν άνθρωποι γύρω από το ίδιο τραπέζι — άνθρωποι που διαφορετικά μπορεί να μην είχαν ποτέ γνωριστεί.

«Σαν λέσχη θα προτείναμε όχι έναν στείρο μιμητισμό στα γοητευτικά στοιχεία της ιαπωνικής κουλτούρας, αλλά μια εσωτερική καταβύθιση και τη χρήση τους για να ξαναβρούμε τις δικές μας πανάρχαιες αξίες».

Η λέσχη είναι ανοιχτή σε όποιον θέλει να συμμετάσχει.

#TAGS

Βιβλίο ΔΕΘ Θεσσαλονίκη Κοινωνία Μικρές ιστορίες Τοπικές πρωτοβουλίες