Βρεθήκαμε στα άδυτα του Δικαστικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης

Και το είδαμε μέσα από τα μάτια και τις μαρτυρίες των εργαζομένων του

Προτού ανοίξουν οι πύλες του Μεγάρου, η Βάια Ντίνα έχει ήδη πιάσει δουλειά, ακολουθώντας το συνεργείο της σε 34 αίθουσες, μαζεύοντας απορρίμματα και γόπες που έχουν ξεμείνει στους κοινόχρηστους χώρους. Στο αρχείο, ο Τριαντάφυλλος Φούντας ξεφυλλίζει φακέλους που κρύβουν χωρισμούς και κακουργήματα. Η Μαρία Μιχαηλίδου εποπτεύει τους διαδρόμους, πάντα σε επιφυλακή. Μια ανατομία του Δικαστικού Μεγάρου Θεσσαλονίκης, μέσα από τα μάτια των ανθρώπων που το κρατούν σε λειτουργία χωρίς να αναφέρονται στα πρακτικά.

Η ώρα είναι 9 το πρωί και η ακροαματική διαδικασία ξεκινά. Υπάρχει ένα στοιχείο θεατρικής σκηνοθεσίας: πρώτα εμφανίζεται η πρόεδρος της σύνθεσης κι έπειτα ακολουθούν οι υπόλοιποι. Ο εισαγγελέας της έδρας ακροβολισμένος στα δεξιά, η γραμματέας στα αριστερά. Όλα αυτά εκτυλίσσονται μέσα στη δικαστική αίθουσα. Τι γίνεται όμως έξω από αυτήν;

Το σημερινό Δικαστικό Μέγαρο ανεγέρθηκε στη δυτική είσοδο της Θεσσαλονίκης και άρχισε να χρησιμοποιείται το 1977. Αρχιτεκτονικά, θεωρείται συχνά παράδειγμα της σκληρής κρατικής αρχιτεκτονικής της εποχής, χωρίς ιδιαίτερη σύνδεση με την ιστορική ή παραδοσιακή φυσιογνωμία της πόλης. Το εσωτερικό του θυμίζει πανοπτικόν, όπως το περιγράφει ο Φουκώ στο Επιτήρηση και Τιμωρία.

Βάια Ντίνα: Η γυναίκα που ξέρει κάθε γωνιά του Μεγάρου

Η κυρία Βάια Ντίνα είναι υπεύθυνη της καθαριότητας. Ο τίτλος της αντικατοπτρίζει την εμπειρία της.

«Γνωρίζω το κτίριο και τους χώρους όπου κινούνται όλοι. Για τον λόγο αυτό, κάθε φορά που αλλάζει ο εργολάβος της καθαριότητας, με μεταφέρουν στο νέο συνεργείο».

Η καθαριότητα ξεκινά στις 7 το πρωί. Το δικό της ωράριο αρχίζει στις 11:00, για να εποπτεύει και τις δύο βάρδιες.

«Η πρωινή βάρδια έρχεται και επιμελείται τους κοινόχρηστους χώρους έξω από τα ακροατήρια. Μετά έρχεται άλλη βάρδια, που αναλαμβάνει τον καθαρισμό των ακροατηρίων — είναι 34 αίθουσες. Από τις 15:00 μέχρι τις 19:00 γίνεται ο καθαρισμός των γραφείων».

Όσα χρόνια κι αν περάσουν, για την κυρία Βάια υπάρχουν πράγματα που δεν συνηθίζονται: «Δεν μπορείς να ξεχάσεις την εικόνα ενός κρατούμενου με χειροπέδες. Ειδικά όταν είναι παιδί. Δεν μπορώ να το συνηθίσω. Νιώθεις πράγματα. Δεν ξέρεις τι έχει κάνει, αλλά παρ’ όλα αυτά βλέπεις τον άνθρωπο. Δεν μπορείς να αδιαφορείς. Ούτε τις κραυγές όταν βγαίνει μια απόφαση».

Το κάπνισμα ήταν κάτι που είχε συνηθίσει — αλλά η κατάσταση άλλαξε.

«Παλαιότερα, καρφίτσα να έριχνες, δεν θα έπεφτε κάτω. Μου έκανε εντύπωση ότι ήταν η μόνη δημόσια υπηρεσία όπου κάπνιζαν. Μαζεύαμε τσουβάλια από γόπες. Δίναμε μεγάλο αγώνα. Αυτή τη στιγμή, το κάπνισμα έχει μειωθεί κατά 90%. Αναρωτιόμουν και τους έλεγα: “Αν ήσασταν έξω από το χειρουργείο, θα συμπεριφερόσασταν με τον ίδιο τρόπο;”».

Τριαντάφυλλος Φούντας: Ο φύλακας των αρχείων

Ο Τριαντάφυλλος Φούντας ήταν για 17 χρόνια γραμματέας σε μονομελή και τριμελή δικαστήρια. Τα τελευταία δύο χρόνια εργάζεται στο αρχείο.

Ζητήσαμε να βρεθούμε στα άδυτα των αρχείων του Μεγάρου και να καταλάβουμε τη δουλειά των γραμματέων.

Οι γραμματείς εισαγγελέων ετοιμάζουν κατηγορητήρια και κλήσεις, συνδράμουν την εισαγγελία. Στα πρωτοδικεία, οι γραμματείς βρίσκονται στις έδρες. Μετά είναι το αρχείο, όπου επικοινωνείς και με πολίτες και με δικηγόρους για τα διάφορα πιστοποιητικά.

«Πολλές οι ιστορίες… Αυτό που μου έχει μείνει είναι οι διαμάχες ενοίκων που γίνονται κακουργήματα και οι χωρισμοί. Ζευγάρια που αγαπιούνταν και μετά σκοτώνονται στο οικογενειακό. Από όσους ανεβαίνουν πρώτη φορά να καταθέσουν, οι μισοί κατεβαίνουν με κλάματα. Είναι δύσκολες καταστάσεις, υπάρχουν μεγάλες εντάσεις. Προσπαθείς να μη σκέφτεσαι, τα απομονώνεις. Η πίεση της δουλειάς είναι μεγάλη, έχουμε προθεσμίες. Πολύς κόσμος παίρνει δουλειά στο σπίτι. Εγώ ήμουν εναντίον αυτής της πρακτικής. Τα θέματα της δουλειάς πρέπει να τελειώνουν εδώ».

Μετά την Πυρκαγιά του 1917, το σχέδιο Εμπράρ προέβλεπε μια μεγάλη διοικητική και μνημειακή πλατεία στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα η Ρωμαϊκή Αγορά. Εκεί θα συγκεντρώνονταν τα σημαντικά δημόσια κτίρια της πόλης, ανάμεσά τους και το Δικαστικό Μέγαρο.

Όταν όμως, τη δεκαετία του 1960, ξεκίνησαν οι εκσκαφές για τη θεμελίωση του κτιρίου, αποκαλύφθηκε η Ρωμαϊκή Αγορά. Η ανακάλυψη των αρχαιοτήτων οδήγησε στη ματαίωση του έργου και το Δικαστικό Μέγαρο μεταφέρθηκε τελικά στη δυτική είσοδο της πόλης.

Μαρία Μιχαηλίδου: Οι γυναίκες της δικαστικής αστυνομίας

Στο δικαστικό σώμα της αστυνομίας, πάνω από τη Λάρισα, υπηρετούν μόλις δύο γυναίκες. Η μία είναι η Μαρία Μιχαηλίδου.

«Ήμουν νηπιαγωγός στη Δράμα. Με ενδιέφερε ότι ήταν κάτι καινούργιο, κάτι που δεν υπήρχε. Δεν ονειρευόμουν να γίνω ένστολη. Ξεκίνησε τυχαία και με έκαναν να το αγαπήσω».

Η δικαστική αστυνομία λειτουργεί συνεργατικά με την ΕΛ.ΑΣ. μέσα στο Μέγαρο, ενώ έχει αναλάβει και τις επιδόσεις εγγράφων. Τα στελέχη της καλύπτουν καταρχάς το Πρωτοδικείο, ενώ την υπόλοιπη δύναμη τη διαθέτουν στο εφετείο.

Η Μαρία νιώθει ότι η καθημερινότητα του Μεγάρου δεν σε αφήνει να βαρεθείς ποτέ.

«Στο Δικαστικό Μέγαρο υπάρχει κλίμα εμπιστοσύνης, αισθάνομαι προστατευμένη. Βέβαια, πάντα είσαι σε επιφυλακή».