Rizes Fest: Το φεστιβάλ που φέρνει τα χωριά μας στην πόλη

«Ο κόσμος θέλει να κρατηθεί χέρι χέρι, να αφήσει τα κινητά και να χορέψει!»

Το Rizes Fest γεννήθηκε μέσα από μια ερώτηση: τι θα συνέβαινε εάν οι άνθρωποι που μοιράζονται στο Instagram αναμνήσεις από τα χωριά τους, από καλοκαίρια, πανηγύρια και οικογενειακά τραπέζια, συναντιούνταν από κοντά; Τέσσερα χρόνια μετά, η απάντηση δίνεται με κυκλωτικούς χορούς, σε γεμάτες πλατείες και σκηνές, καθώς χιλιάδες νέοι αφήνουν για λίγο το κινητό για να πιαστούν χέρι χέρι. Κάπως έτσι, από ψηφιακό αρχείο συλλογικής νοσταλγίας, οι Ρίζες έγιναν ένα από τα πιο ζωντανά φεστιβάλ των τελευταίων ετών.

Πριν από το φεστιβάλ, υπήρχε μια φωτογραφία: μια βραδινή μεζεδοκατάνυξη σε μπαλκόνι στις Βρύσες Λασιθίου. Ήταν η πρώτη ανάρτηση του @rizesmas, τον Απρίλιο του 2020, και έδωσε τον τόνο: καλοκαίρια σε νησιά, χειμώνες στα βουνά, ελληνικός καφές, βασιλικός, αγκαλιές, στιγμές σύνδεσης.

Η πρώτη δημοσίευση του @rizesmas: μια αυθεντική κρητική ρακοσύναξη.
«Τι είναι οι ρίζες μας;»

Για όσους μεγάλωσαν σε χωριό, οι εικόνες αυτές θύμιζαν μια καθημερινότητα που κάποτε έμοιαζε δεδομένη. Για τους υπόλοιπους, ανακαλούσαν παιδικές διακοπές και μια οικειότητα που επιμένει να επιστρέφει μέσα στους ρυθμούς της πόλης.

«Τι είναι οι ρίζες μας;», έγραφε το πρώτο κάλεσμα της ομάδας. Ο κόσμος άρχισε να στέλνει προσωπικά και συλλογικά στιγμιότυπα μνήμης, τα οποία οι Θεσσαλονικείς διαχειριστές αναδημοσίευαν με μικρά κείμενα. Έτσι σχηματίστηκε το ψηφιακό σύμπαν του @rizesmas.

Ρίζες μας είναι να επιστρέφουμε και, παράλληλα, να ζούμε στο εδώ και τώρα. Στιγμή από το καρναβάλι Σοχού της @stebenekou.
Ρίζες μας είναι η Σαλονίκη, αφού. Η στιγμή είναι του @littletraveller18.
Μεσημέρι Κυριακής, να ξυπνάς και να τρως ζεστή σπανακόπιτα για πρωινομεσημεριανό, μετά το ξενύχτι του Σαββάτου σε όλα τα γνωστά στέκια. Η στιγμή είναι του @flaneur_eyes.

Η Γεωργία Καρασαββίδου, με καταγωγή από την Τούμπα της Θεσσαλονίκης και έδρα πλέον την Αθήνα, γνωρίζει καλά τους κανόνες της επικοινωνίας, καθώς εργάζεται εδώ και χρόνια ως κειμενογράφος.

Ως μία εκ των συνδημιουργών του @rizesmas και, μετέπειτα, του Rizes Fest, αποκαλύπτει ότι η αφετηρία της ιδέας ήταν τελείως διαφορετική: «Θέλαμε να δημιουργήσουμε κάτι σαν το Κασετόφωνο, αλλά αφιερωμένο στην παραδοσιακή μουσική», αναφέρει, κάνοντας λόγο για το γνωστό μουσικό project του Ανδρέα Γκουγκούλη. Το νέο εγχείρημα δεν πήρε ακριβώς τη μορφή που είχαν φανταστεί. Αντί γι’ αυτό, γεννήθηκε μια κοινότητα ανθρώπων που αναζητούσαν έναν νέο τρόπο να βιώσουν την παράδοση.

Ο καταλύτης του Covid

Η απήχηση του @rizesmas έφερε το επόμενο ερώτημα: αν αυτές οι μνήμες συγκινούσαν μέσα από μια οθόνη, τι θα συνέβαινε αν οι άνθρωποι βρίσκονταν στον ίδιο χώρο;

Η απάντηση ήρθε μετά την πανδημία. «Τότε απαγορεύονταν όλα», θυμάται η Γεωργία. «Ο κόσμος δεν μπορούσε να πάει στα χωριά, να βρεθεί σε πανηγύρια ή γλέντια. Υπήρχε μεγάλη ανάγκη να ξανασμίξουμε».

Στο Rizes Fest, ο χορός λειτουργεί σαν κοινός τόπος συνάντησης.

Τον Σεπτέμβριο του 2022 έγινε το πρώτο αστικό γλέντι του Rizes στο Sonic Arena, στην περιοχή του αεροδρομίου της Θεσσαλονίκης. Περισσότεροι από 2.500 άνθρωποι συγκεντρώθηκαν εκείνο το βράδυ. Άγνωστοι μεταξύ τους πιάστηκαν χέρι χέρι στον πρώτο Ικαριώτικο και χόρεψαν μέχρι αργά.

Το πρώτο Rizes στο Fest Sonic Arena ήταν ένα πιλοτικό εγχείρημα και πραγματοποιήθηκε εμβόλιμα στο πλαίσιο ενός άλλου φεστιβάλ.

«Ήταν κάτι τελείως πιλοτικό», λέει η Γεωργία. «Στόχος μας ήταν να δούμε πόσο πρόθυμοι είναι οι άνθρωποι που μας ακολουθούν να ανταποκριθούν στο κάλεσμά μας». Το πείραμα πέτυχε και, λίγους μήνες αργότερα, μεταφέρθηκε στην Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων, όπου συγκέντρωσε περίπου 5.000 άτομα.

Φέτος, το Rizes Fest διανύει τον τέταρτο χρόνο του. Έχει πραγματοποιηθεί σε Θεσσαλονίκη, Αθήνα και Πάτρα, συγκαταλέγεται ανάμεσα στα πιο δημοφιλή ελληνικά μουσικά φεστιβάλ σε απήχηση στα social media, ενώ το @rizesmas αριθμεί 170.000 ακολούθους.

Τι το κάνει τόσο ελκυστικό;

Για τη Γεωργία, η απάντηση είναι η ανάγκη για σύνδεση. «Ο κόσμος θέλει να κρατηθεί χέρι χέρι, να αφήσει για λίγο τα κινητά και να χορέψει». Η στροφή προς την παραδοσιακή μουσική και τα γλέντια υπήρχε ήδη πριν από την πανδημία, λέει, αλλά ενισχύθηκε μετά τους εγκλεισμούς. «Νομίζω πως τότε καταλάβαμε ότι χρειαζόμαστε κάτι πιο αληθινό και πιο ειλικρινές».

Το κοινό του Rizes Fest είναι κυρίως νέοι 20 έως 27 ετών.

Το κοινό είναι κυρίως νέοι 20 έως 27 ετών, όχι όμως αποκλειστικά. Στο χειμερινό γλέντι της Τεχνόπολης, τον περασμένο Ιανουάριο, η Γεωργία θυμάται γιαγιάδες, μικρά παιδιά και οικογένειες να χορεύουν μαζί με τις νεανικές παρέες.

«Θέλουμε να είμαστε ένα διαγενεακό φεστιβάλ».

Παρά τον δεσμό του με την παράδοση, το Rizes Fest αποφεύγει συνειδητά τη φολκλορική αισθητική. Δεν κυριαρχούν οι φορεσιές ούτε μια εξιδανικευμένη εκδοχή του παρελθόντος. Η ομάδα προσπαθεί να μεταφέρει την παράδοση στο παρόν, ως ζωντανή εμπειρία.

«Οι ρίζες για εμάς δεν είναι κάτι στενό ή αυστηρά παραδοσιακό», εξηγεί η Γεωργία. «Είναι οτιδήποτε τέμνει τις αναμνήσεις μας».

Γι’ αυτό και στο φετινό πρόγραμμα μπήκαν, για πρώτη φορά, λαϊκά και ρεμπέτικα ακούσματα, ενώ δίνεται χώρος σε νεότερους μουσικούς και παλαιότερες γενιές καλλιτεχνών. Στόχος δεν είναι η αναπαράσταση μιας «αυθεντικότητας», αλλά η δημιουργία κοινής εμπειρίας.

«Θέλουμε να φέρουμε το χωριό στην πόλη»
Οι «ρίζες» στο Rizes Fest δεν περιορίζονται σε μια αυστηρή έννοια της παράδοσης, αλλά ανοίγουν χώρο για μνήμες, ήχους και κοινές εμπειρίες.
Για τη Γεωργία Καρασαββίδου, σημασία δεν έχει πάντα το κίνητρο με το οποίο φτάνει κάποιος στο φεστιβάλ, αλλά η εμπειρία με την οποία φεύγει.

Για τη Γεωργία, τη Σοφία Καρασαββίδου και τον Ανδρέα Γκουγκούλη, συνιδρυτές του φεστιβάλ, οι «ρίζες» δεν είναι μόνο ο τόπος καταγωγής. Μπορεί να είναι το τοστ στο σπίτι της γιαγιάς, το μαλλί της γριάς στη Νέα Παραλία ή μια μυρωδιά που επιστρέφει ξαφνικά.

Αυτό που επιχειρούν είναι να δημιουργήσουν, έστω προσωρινά, μια κοινότητα μέσα στον αστικό χώρο. Όπως τα πανηγύρια στα χωριά λειτουργούσαν κάποτε ως σημεία αναφοράς μέσα στον χρόνο, έτσι και το Rizes Fest φιλοδοξεί να γίνει ένας αντίστοιχος αστικός θεσμός.

«Θέλουμε το φεστιβάλ να γίνει ένας θεσμός που θα τον θυμάσαι μετά από χρόνια, όπως θυμόσουν κάποτε το πανηγύρι στο χωριό».

Η επιτυχία του εγχειρήματος έφερε και νέες πρωτοβουλίες. Πέρυσι δημιουργήθηκε το @rizesstories, ένα πολυθεματικό φεστιβάλ στην Τεχνόπολη, με μουσική, προφορικές μαρτυρίες, εικαστικές εγκαταστάσεις, θεατρική αφήγηση και ξεναγήσεις. Μακροπρόθεσμα, η ομάδα θέλει το φεστιβάλ να ταξιδέψει και εκτός Ελλάδας, σε κοινότητες της διασποράς.

«Φανταζόμαστε κάποτε να πάει στην Αυστραλία ή οπουδήποτε υπάρχει ελληνισμός», λέει η Γεωργία.

Στιγμιότυπο από το φετινό φεστιβάλ στη Θεσσαλονίκη στο Θέατρο Γης.

Το φεστιβάλ ολοκλήρωσε στις αρχές Ιουνίου τη 13η διοργάνωσή του στη Θεσσαλονίκη, την πόλη από όπου ξεκίνησε το ταξίδι του. Μέσα στα χρόνια έχει φιλοξενηθεί σε διάφορους χώρους της πόλης, από τα δυτικά έως τα ανατολικά, δημιουργώντας κάθε φορά μοναδικές εμπειρίες για το κοινό.

Φέτος πραγματοποιήθηκε στις 5 και 6 Ιουνίου στο Θέατρο Γης, επιστρέφοντας με έναν τρόπο συμβολικό εκεί απ’ όπου όλα μοιάζουν να ξεκινούν: στη γη, στη φύση, στην κοινή εμπειρία.

Διαβάστε επίσης

Το δημιουργικό δίδυμο πίσω από το Θέατρο Τεχνών Θεσσαλονίκης μιλά για μια σκηνή χωρίς αποκλεισμούς, τη νέα γενιά θεατών και τη μάχη των μικρών χώρων
«Tα τριήμερα είμαι ο καλλιτέχνης και τις καθημερινές ο σούπερ μπαμπάς»
Μεγάλωσαν γενιές Ελλήνων μαθητών. Τρία σχολεία της Θεσσαλονίκης ακούν τι λένε πραγματικά, και αλλάζουν το φρικιαστικό τέλος τους
Το Seikilo, η μοναδική ακαδημία λύρας στον κόσμο, κατακτά ντόπιους, την υφήλιο και το Χόλυγουντ.