Repair Cafés στη Θεσσαλονίκη: Μην το Πετάς, Φτιάξ’ το!

Την τελευταία Πέμπτη κάθε μήνα, άνθρωποι κάθε ηλικίας συγκεντρώνονται γύρω από ένα τραπέζι με βελόνες, κλωστές και εργαλεία, για να δώσουν δεύτερη ζωή σε ό,τι θα μπορούσε εύκολα να καταλήξει στα σκουπίδια.

Τελευταία Πέμπτη του μήνα, λίγο πριν από τις 18.30. Στην οδό Αγίας Σοφίας 105, στις παρυφές της Άνω Πόλης, ο λιτός χώρος της incommon γεμίζει σταδιακά με κόσμο. Στο κέντρο του δωματίου έχει ετοιμαστεί ένα μεγάλο τραπέζι σε σχήμα Π: μια ραπτομηχανή, κουτιά με βελόνες, κλωστές και δαχτυλήθρες περιμένουν τους συμμετέχοντες. Από τις τσάντες τους βγαίνουν παλιά ρούχα που χρειάζονται επιδιόρθωση, ενώ η μυρωδιά του φρέσκου καφέ απλώνεται στον χώρο. Σε λίγο, το μηνιαίο Repair Café θα ξεκινήσει.

Από το Άμστερνταμ στη Θεσσαλονίκη

Τα Repair Cafés ξεκίνησαν το 2009 στο Άμστερνταμ. Πρόκειται για δωρεάν συναντήσεις όπου πολίτες συγκεντρώνονται για να επισκευάσουν αντικείμενα της καθημερινότητας με τη βοήθεια εθελοντών. Ρούχα, μικροέπιπλα, ηλεκτρικές συσκευές, ποδήλατα, παιχνίδια και άλλα αντικείμενα αποκτούν ξανά ζωή. Από το Βέλγιο και τo Ηνωμένο Βασίλειο μέχρι την Ιαπωνία και την Ινδία, η κουλτούρα αυτή ήρθε στη Θεσσαλονίκη μέσω της incommon και της σειράς εργαστηρίων του Κύκλου. Ο στόχος είναι διπλός: η μείωση των απορριμμάτων και η ενίσχυση ένας πιο βιώσιμου τρόπου ζωής.

Η πρωτοβουλία αυτή δεν είναι τυχαία. Σύμφωνα με την ΕΕ, κάθε χρόνο παράγονται περίπου 12,6 εκατομμύρια τόνοι απορριμμάτων από υφάσματα. Λιγότερο από 1% των υφασμάτων παγκοσμίως ανακυκλώνεται σε νέα προϊόντα. Το «δικαίωμα στην επισκευή» αποτελεί πλέον ευρωπαϊκό νόμο (που θα ισχύσει και στην χώρα μας από τον Ιούλιο του 2026) με στόχο να κάνει την επισκευή προϊόντων πιο προσιτή. Μέσα από δράσεις όπως τα Repair Cafés, αυτή η ιδέα μετατρέπεται από θεωρία σε καθημερινή πρακτική. Διεθνής έρευνα έδειξε ότι περίπου 3 στα 5 αντικείμενα που φτάνουν εκεί επισκευάζονται επιτυχώς.

Η κοινότητα πίσω από τη δράση

«Είμαστε ένας περιβαλλοντικός οργανισμός περίπου 17 νέων ατόμων που δραστηριοποιείται σε Θεσσαλονίκη και Αθήνα», εξηγεί ο Αλέξανδρος, μέλος της incommon. Τα μέλη της ομάδας, αρχιτέκτονες, αστικοί γεωγράφοι, οικονομολόγοι, δασολόγοι, εκπαιδευτικοί και επικοινωνιολόγοι, οργανώνουν και άλλες δραστηριότητες: μια δανειστική εργαλειοθήκη, όπου πολίτες μπορούν να δανειστούν εργαλεία για μικρές εργασίες στο σπίτι, προβολές ταινιών, συλλογή υπολειμμάτων καφέ προς αξιοποίηση σε βιομάζα, και πρωτοβουλίες κομποστοποίησης σε γειτονιές της πόλης.

Στον κοινοτικό κομποστοποιητή στη γειτονιά του Κουλέ Καφέ στην Άνω Πόλη, εδώ και τρία και πλέον χρόνια οι κάτοικοι εναποθέτουν εκεί οργανικά υπολείμματα. Το υλικό μετατρέπεται σε λίπασμα, το οποίο έχει χρησιμοποιηθεί ακόμη και σε έργα πρασίνου του Δήμου Θεσσαλονίκης.

Δίνοντας δεύτερη ζωή στα ρούχα

Στο εργαστήριο που επισκεφθήκαμε, περίπου 12 άτομα είχαν φέρει τα δικά τους ρούχα. Μια 60χρονη κρατούσε μια ζακέτα τριάντα ετών με χαλασμένο φερμουάρ, ενώ ένας νεαρός είχε ένα second-hand παντελόνι που χρειαζόταν μάζεμα. Η Ροζούλα, επαγγελματίας μοδίστρα, ξεκίνησε δείχνοντας βασικές τεχνικές ραψίματος με βελόνα και κλωστή, αρχίζοντας από τη λεγόμενη «κρυφή βελονιά». Καθώς η συνάντηση προχωρούσε, ο χώρος μετατράπηκε σε μια μικρή κοινότητα μάθησης όπου άνθρωποι που δεν γνωρίζονταν μεταξύ τους αντάλλασσαν συμβουλές, συζητούσαν για τα ρούχα τους, δοκίμαζαν νέες τεχνικές.

«Η γιαγιά μου είχε ραπτομηχανή στο σπίτι και η μητέρα μου έραβε. Εγώ δεν ξέρω, αλλά θα ήθελα να μάθω», αναφέρει μια συμμετέχουσα. Για πολλούς, το κίνητρο δεν είναι μόνο η εξοικονόμηση χρημάτων αλλά και η αποφυγή της σπατάλης. «Δεν πετάω τίποτα. Προτιμώ να μάθω πώς να διορθώνω κάτι που έχει χαλάσει», λέει ένας νεαρός συμμετέχων. Όπως εξηγεί η Ροζούλα, ακόμη και ένα μικρό σκίσιμο μπορεί να γίνει patch ή μια νέα ραφή και μικρή μετατροπή να δώσουν νέο χαρακτήρα στο ρούχο.