Έφη Σταμούλη, Δημήτρης Ναζίρης: Οι επίμονοι Θεσσαλονικείς
35 χρόνια και 30 παραστάσεις μετά, το θρυλικό δίδυμο μιλα για το χθες και το αύριο της θεατρικής σκηνής της πόλης
- Δήμητρα Κεχαγιά
- Προσωπικό αρχείο καλλιτεχνών
- 21/2/2026
Η Έφη Σταμούλη και ο Δημήτρης Ναζίρης μιλούν για τα 35 χρόνια τους πάνω στη σκηνή, για την Πειραματική που τους έμαθε τα πάντα, και για τη Θεσσαλονίκη που τους κράτησε — σε πείσμα των πάντων.
Τριάντα κοινές παραστάσεις σε τριάντα πέντε χρόνια. Από το Κάτω από το γαλατόδασος του Ντύλαν Τόμας το 1991 μέχρι τους πρόσφατους Δελφίνους ή Καζιμίρ και Φιλιντόρ. Και όμως, το τρακ δεν φεύγει ποτέ.
«Υπάρχει πάντα», λέει ο Ναζίρης. Κι ας έχει παίξει σε 88 έργα. Κι ας έχει διδάξει επί χρόνια. Κι ας τον σταματούν ακόμη στον δρόμο για παραστάσεις που έπαιξε πριν από δεκαετίες.
«Το τρακ μεγαλώνει, αλλά όσο μεγαλώνεις δεν πανικοβάλλεσαι. Δεν υπάρχει περίπτωση να είμαι στη σκηνή με τον Ναζίρη και να πανικοβληθώ. Ξέρω ότι είμαστε μαζί και θα τα βγάλουμε πέρα» εξηγεί την ανεξήγητη και μαγική χημεία του θρυλικού θεατρικού διδύμου της πόλης η Σταμούλη.
Είχαμε μια βαθιά συζήτηση με δύο ανθρώπους που έμειναν. Που επέλεξαν τη Θεσσαλονίκη, παρά το δέλεαρ της Αθήνας. Που γνώρισαν την «πολυτέλεια» των γενναίων επιχορηγήσεων, αλλά και την επιβίωση χωρίς αυτές. Που έζησαν τη χρυσή εποχή της Πειραματικής Σκηνής, και βλέπουν σήμερα νέες ομάδες να παλεύουν για να κρατηθούν. Είναι εν τέλει μια ιστορία για το τι σημαίνει να είσαι ηθοποιός σε μια πόλη που αγαπάς, ακόμη κι όταν η πόλη δεν σου το ανταποδίδει πάντα.
Η αρχή έγινε το 1991, με το Κάτω από το γαλατόδασος του Ντύλαν Τόμας, σε σκηνοθεσία Νίκου Αρμάου στην Πειραματική Σκηνή της Τέχνης. Η χημεία τους δεν είναι αποτέλεσμα χρόνου. Υπήρχε από την πρώτη στιγμή.
Στο δεύτερο έργο που έπαιξαν μαζί, το Τρίο σε μι μπεμόλ του Ερίκ Ρομέρ, το 1992, ο Κώστας Γεωργουσόπουλος μίλησε για «το άπαν της υποκριτικής επικοινωνίας».
«Ή υπάρχει ή δεν υπάρχει. Δεν έχει κανόνες», λέει ο Ναζίρης.
«Δεν υπάρχει περίπτωση να είμαι στη σκηνή με τον Ναζίρη και να πανικοβληθώ. Ξέρω ότι είμαστε μαζί και θα τα βγάλουμε πέρα», προσθέτει η Σταμούλη.
Αυτή η εμπιστοσύνη φάνηκε ξανά και ξανά, πιο πρόσφατα στους Δελφίνους ή Καζιμίρ και Φιλιντόρ στο ΚΘΒΕ – την 30ή τους κοινή παράσταση.
Οι επιλογές τους δεν ήταν πάντα ίδιες, αλλά πάντα συμπληρωματικές. Ο Ναζίρης ξεκινά από το ίδιο το έργο. Εάν τον κερδίσει, προχωρά, ακόμα κι αν έχει αμφιβολίες για τον σκηνοθέτη. Η Σταμούλη, αντίθετα, δίνει προτεραιότητα στη συνεργασία και στην ομάδα. Αν νιώσει ότι «ο σκηνοθέτης το έχει», της αρκεί. Στους «Δελφίνους», όπως λένε και οι δύο, όλα συνέπεσαν: το έργο, ο Θωμάς Μοσχόπουλος, και –κυρίως– το ότι θα δούλευαν ξανά μαζί.
Όσο μεγαλώνεις, αυτό που αλλάζει είναι οι αντιστάσεις σύμφωνα με τη Σταμούλη. «Πλέον αφήνομαι πιο εύκολα. Κάποτε έλεγα συνέχεια στον σκηνοθέτη, “γιατί;”. Τώρα δεν έχω καμία απορία. Ό,τι και να μου πει θα μπω στη διαδικασία να το κάνω».
Σε αυτό έπαιξε μεγάλο ρόλο η διδασκαλία.
Η Έφη Σταμούλη και ο Δημήτρης Ναζίρης δίδαξαν στο Τμήμα Θεάτρου του ΑΠΘ. Σήμερα είναι ομότιμοι καθηγητές. Τα θρανία, ακόμη και από την πλευρά του δασκάλου, τους έμαθαν πάρα πολλά: να αναρωτιούνται εάν οι ίδιοι εφαρμόζουν όσα διδάσκουν, τη χαρά να βλέπουν τους μαθητές τους να προχωρούν, να κάνουν ωραίες δουλειές, να παίζουν μαζί τους, ή ακόμη και να τους σκηνοθετούν παλιοί τους μαθητές.
Η συζήτηση πηγαίνει στις κωμωδίες – αγαπημένο είδος της Σταμούλη. «Είναι πιο δύσκολο και να γραφτούν και να σκηνοθετηθούν και να παιχτούν». Ο Ναζίρης συμπληρώνει ότι «η κωμωδία έχει τεράστιες απαιτήσεις πάνω στο ρυθμό».
Η αναφορά αυτή φέρνει στον νου τη σπαρταριστή παράσταση της Πειραματικής Σκηνής, Το σώσε, του Μάικλ Φρέιν σε σκηνοθεσία Νίκου Αρμάου, που ανέβηκε το 2001 για δύο θεατρικές σεζόν και έχει μείνει αξέχαστο σε όσους και όσες το είχαμε δει. Αξέχαστες έχουν μείνει και άλλες δύο κωμωδίες της Πειραματικής. Το Με δύναμη από την Κηφισιά των Κεχαϊδη-Χαβιαρά σε σκηνοθεσία Έρση Bασιλικιώτη και το Απόψε τρώμε στης Ιοκάστης του Άκη Δήμου σε σκηνοθεσία Γιάννη Μόσχου.
Η Έφη Σταμούλη ήταν στην Πειραματική και τα 40 χρόνια λειτουργίας της.
«Το θέατρο το έζησα κάτω από συνθήκες πολύ μεγάλης πολυτέλειας. Η Πειραματική ήταν ένας ιδεώδης χώρος εργασίας. Ήταν τα καλύτερά μας χρόνια».
Ο Ναζίρης δεν φανταζόταν ποτέ ότι δεκαετίες μετά, θα τον σταματούσαν στον δρόμο και θα του μιλούσαν για παραστάσεις της Πειραματικής.
Η εξήγηση που δίνουν είναι ότι ενώ έκαναν τη δουλειά τους πολύ σοβαρά, δεν ήταν καθόλου σοβαροφανείς.
«Δεν κυκλοφορούσαμε αλλιώτικα ντυμένοι, επειδή ήμασταν ηθοποιοί», λέει υπαινικτικά ο Ναζίρης.
«Δεν είχαμε πόζα», συμπληρώνει η Σταμούλη.
Η κουβέντα αναπόφευκτα πηγαίνει στο σήμερα. Η χρηματοδότηση μικρών, νέων ομάδων είναι κάτι που και οι δύο εκτιμούν ότι θα βοηθούσε σημαντικά το θέατρο στη Θεσσαλονίκη.
Πολλοί φοιτητές μας σκέφτονται ότι πρέπει να φύγουν στην Αθήνα και τους λέμε να επιμείνουν εδώ.
Η Θεσσαλονίκη είχε και έχει μια μεγάλη ιδιαιτερότητα κατά τη Σταμούλη: είναι μια πολύ μεγάλη πόλη, η μεγαλύτερη φοιτητούπολη, αλλά έχει περιορισμένο νεανικό θεατρικό κοινό. Είναι πολύ δύσκολο να κρατήσει τις δυνάμεις της. Αυτό δεν άλλαξε. Πήγε να αλλάξει κάποια στιγμή, αλλά δεν μπόρεσε.
«Πολλοί φοιτητές μας σκέφτονται ότι πρέπει να φύγουν στην Αθήνα και τους λέμε να επιμείνουν εδώ. Υπάρχει όμως μια βασική διαφορά με τα δικά μας χρόνια. Εμείς είχαμε γενναίες κρατικές επιχορηγήσεις. Σήμερα, αν δεν είναι κάποιος στο ΚΘΒΕ, είναι αντιμέτωπος με το χάος όσον αφορά το βιοπορισμό από το ελεύθερο θέατρο. Το μεγάλο στοίχημα σήμερα στη Θεσσαλονίκη είναι να κρατήσει τις νέες θεατρικές ομάδες».
Υπάρχουν, ωστόσο, πρωτοβουλίες που δίνουν ελπίδα. η ανακαίνιση του θεάτρου Αμαλία, η γέννηση του Θεάτρου Τεχνών Θεσσαλονίκης και το Θέατρο Τ αποτελούν κατά την ίδια ένα «πολύ μεγάλο ανάχωμα τα τελευταια δέκα χρόνια».
Ειδικά η επαναλειτουργία του ανακαινισμένου θεάτρου Αμαλία – το οποίο υπήρξε το σπίτι της Πειραματικής – ήταν συγκινητική και για τους δύο.
«Δεν θα μπορούσα να φανταστώ καλύτερη μετάβαση. Είναι νέα παιδιά με όραμα και διάθεση και ελπίζουμε να αντέξουν».
Δεν είναι εύκολο να αναζητηθούν οι αιτίες που κάποιες περιόδους το θέατρο στη Θεσσαλονίκη γνώριζε άνθηση και άλλες όχι.
«Πέρασαν πολύ καλές εποχές όπως όταν ξεκίνησε η Πειραματική το 1979, που υπήρχαν το Θεατρικό εργαστήρι της “Τέχνης”, η Επιθεώρηση Δραματικής Τέχνης της Ρούλας Πατεράκη, το Καφέ-Θέατρο του Φούλη Μπουντούρογλου, αλλά δεν κράτησαν για πολύ. Αργότερα οι Νέες Μορφές αλλά κι αυτές δεν άντεξαν όσο θα περίμενε κανείς. Η κατά περιόδους σχεδόν μονοκρατορία του Κρατικού, δεν κάνει καλό ούτε στο ΚΘΒΕ, ούτε στις μικρότερες ομάδες. Σε αυτό έχει ευθύνη η πολιτεία», σημειώνει η Σταμούλη.
Το θέμα της υποστήριξης του Πολιτισμού από την πολιτεία ανάβει τη συζήτηση. Μιλάμε για τα σχολεία που τα σχετικά μαθήματα δεν έχουν κανέναν ουσιαστικό ρόλο στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα.
«Το πρόγραμμα “ΜΕΛΙΝΑ” η λογική του οποίου ήταν ότι η τέχνη δεν είναι απλώς ένα μάθημα, αλλά μέρος της σχολικής ζωής, ήταν μια κοσμογονία, αλλά δεν εφαρμόστηκε ποτέ συστηματικά ενώ πολύ γρήγορα εγκαταλείφθηκε. Έκτοτε δεν έγινε κάτι ανάλογο», λέει η Σταμούλη, με τον Ναζίρη να προσθέτει ότι «o Πολιτισμός σε όλα τα επίπεδα είναι υποβιβασμένος στη συνείδηση των κυβερνώντων».
«Και των κυβερνωμένων», συμφωνούν και οι δύο.
Για περίπου τριάντα χρόνια στην Ελλάδα, κυρίως στη Θεσσαλονίκη, και ακόμη περισσότερο στην Αθήνα έγιναν σπουδαίες δουλειές χάρη στις επιχορηγήσεις. Με το ξέσπασμα της οικονομικής κρίσης κόπηκαν και τώρα επανήλθαν, αλλά με πολύ λιγότερα χρήματα και το πιο βασικό είναι ότι τα χρήματα αφορούν πλέον μία συγκεκριμένη παραγωγή και όχι την ενίσχυση ενός θιάσου με όραμα και συνέχεια.
Η Σταμούλη χαρακτηρίζει αυτή την εξέλιξη ολέθρια για το θέατρο. Χωρίς στήριξη, «το θέατρο του Βογιατζή, του Ευαγγελάτου, το Αμόρε του Χουβαρδά, το Κεφαλληνίας της Αρβανίτη, η Πειραματική, η Στοά του Παπαγεωργίου, το Θέατρο του Νέου Κόσμου του Θεοδωρόπουλου δεν θα υπήρχαν με τέτοια παρουσία».
«Είχα πει κάποτε ότι αν χαθεί το θέατρο της Θεσσαλονίκης, θα αλλάξω επάγγελμα»
Εξηγεί ότι από τη στιγμή που σταμάτησαν οι επιχορηγήσεις, το θέατρο πέρασε στα χέρια των παραγωγών, με την επιλογή του ηθοποιού να γίνεται με βάση την αναγνωρισιμότητα και ότι θα φέρει εισιτήρια.
«Δυστυχώς, τα τελευταία χρόνια στη Θεσσαλονίκη, εκτός από το ΚΘΒΕ δεν μπορείς να βιοποριστείς από το Θέατρο», λέει η Σταμούλη.
«Είχα πει κάποτε ότι αν χαθεί το θέατρο της Θεσσαλονίκης, θα αλλάξω επάγγελμα», λέει ο Ναζίρης. Ευτυχώς δεν το έκανε ποτέ. Δεν του αρέσει η ζωή στην Αθήνα. Πηγαίνει συχνά, αλλά η καθημερινότητά της τον απωθεί. «Η Θεσσαλονίκη είναι ακόμη πόλη».
Η Σταμούλη είναι λιτότερο απόλυτη, αλλά δε θα άλλαζε τίποτε από όσα έκανε στην επαγγελματική της ζωή στη Θεσσαλονίκη.
«Αν είμασταν στην Αθήνα, μπορεί να ήμασταν πιο αναγνωρίσιμοι, αλλά νιώθω ότι εδώ έπιασε τόπο η δουλειά μας. Είναι πολύ συγκινητικό ότι ήρθαν στους Δελφίνους θεατές και μας έλεγαν για παραστάσεις που παίζαμε με τον Ναζίρη στην Πειραματική».
Όταν αποφάσισε ότι θα μείνει στη Θεσσαλονίκη, πήρε ταυτόχρονα και την απόφαση να μη μείνει εδώ με μιζέρια.
Στην πόλη τους συναντάς συχνά, αφού και οι δύο είναι κάτοικοι του κέντρου και το απολαμβάνουν.
Στη σκηνή ο Δημήτρης Ναζίρης ανεβαίνει ξανά τον Μάρτιο με το έργο του Γιώργου Σκαμπαρδώνη Ήλιος με ξιφολόγχες σε σκηνοθεσία Ελένης Ευθυμίου στο ΚΘΒΕ, ενώ η Έφη Σταμούλη αποφάσισε να ξεκουραστεί για λίγους μήνες.
Φλερτάρει με την ιδέα να επιστρέψει στα παλιά της τα λημέρια, στο Θέατρο Τ και στο Αμαλία. Έκανε πάνω από δέκα χρόνια να περάσει από την οδό Αμαλίας, από τότε που έφυγε από εκεί η Πειραματική.
Πλέον, θα χαιρόταν πολύ να ανέβαινε σε εκείνο το σανίδι, που έχει κρατήσει τον χαρακτήρα του ιστορικού χώρου, όπως έχει πει ο νέος υπεύθυνος του θεάτρου Νίκος Μαυράκης.
Συμφωνούν και οι δύο ότι η πόλη είναι κλειστοφοβική και συντηρητική. Από την άλλη, όπως η λέει Σταμούλη, «βγαίνεις στην παραλία και γίνεσαι καλύτερος άνθρωπος».
Διαβάστε επίσης
- Σοφία Χριστοφορίδου
- Μίρκα Κάρρα
- Αγγελική Κόγιου
- Κωστής Κοτσώνης
