Αντρέι Σμιρνόφ: Από τη Μόσχα στην Κασσάνδρου 104
Μπήκαμε στο εργαστήρι-καταφύγιο του θρύλου της ηλεκτρονικής μουσικής που έχει εγκατασταθεί στη Θεσσαλονίκη
- Νατάσα Καραθάνου
- Αλέξανδρος Αβραμίδης
- 6/12/2025
Ο Αντρέι Σμιρνόφ, ένας θρύλος της ηλεκτρονικής μουσικής, μας άνοιξε την πόρτα του προσωπικού του «καταφυγίου» στο υπόγειο της Κασσάνδρου 104, που έχει πάρει το όνομά του από την ομότιτλη ταινία του Ταρκόφσκι: «Καθρέφτης» (στα ρωσικά «Zerkalo»).
Έχοντας εγκατασταθεί μόνιμα στην Ελλάδα τα τελευταία δύο χρόνια, ο Σμιρνόφ έχει δημιουργήσει εκεί έναν δικό του χώρο, όπου υλοποιούνται πειραματικά project σύγχρονης ηλεκτροακουστικής και πειραματικής μουσικής, ηχητικής τέχνης, θεάτρου, χορού και εικαστικών τεχνών.
Ο Σμιρνόφ είναι ερευνητής και λέκτορας του Κέντρου Ηλεκτροακουστικής Μουσικής Κρατικού Ωδείου της Μόσχας και της Σχολής Σύγχρονης Φωτογραφίας και Πολυμέσων Rodchenko, ειδικός επιστημονικός συνεργάτης στο ΜΟΜus και στη Συλλογή Κωστάκη. Παράλληλα, διατηρεί μια συλλογή ιστορικών ντοκουμέντων και πρώιμων ηλεκτρονικών μουσικών οργάνων που δημιουργήθηκαν μετά το 1920.
Το terpsitone στο στούνιο του Αντρέι Σμιρνόφ: ένα μοναδικό όργανο που παίζει μουσική ανάλογα με τις κινήσεις του σώματος του ερμηνευτή στην πλατφόρμα του.
Είναι επίσης ερευνητής του terpsitone, ενός ιδιαίτερου μουσικού οργάνου που αλληλεπιδρά και «παίζει» ανάλογα με τις κινήσεις του σώματος. Ανεβαίνει δηλαδή ο μουσικός σε μια πλατφόρμα, και οι κινήσεις του σώματος και των άκρων του επηρεάζουν τα ηλεκτρομαγνητικά πεδία γύρω του, που παράγουν με τη σειρά τους ήχο.
Το terpsitone είναι επινόηση του Ρώσου φυσικού, μηχανικού και μουσικού Λεβ Θέρεμιν, ο οποίος δημιούργησε το 1920 το περίφημο θέρεμιν, ένα από τα πρώτα ηλεκτρονικά μουσικά όργανα στον κόσμο που παίζεται χωρίς καμία φυσική επαφή.
Το κοινό της πόλης μπορεί να το δει σε δράση στις 13 Δεκεμβρίου στην περφόρμανς Ηχόσωμα με τη χορογράφο και ερμηνεύτρια Δαφίν Αντωνιάδου στην έκθεση του MOMus CYFEST_17: Natura Naturans.
Θέρεμιν, το πρώτο ηλεκτρονικό μουσικό όργανο
Ο Αντρέι Σμιρνόφ έχει στην κατοχή του ένα θέρεμιν φτιαγμένο από τον ίδιο τον εφευρέτη του.
«Το αποκαλώ “γκούλαγκ θέρεμιν”, γιατί το σχεδίασε ο Θέρεμιν όταν ήταν στα γκούλαγκ στις αρχές της δεκαετίας του 1940. Πέρασε έναν χρόνο στη Σιβηρία και μετά μεταφέρθηκε σε μια φυλακή που λειτουργούσε ως ειδικό ινστιτούτο για επιστήμονες. Εκεί έκανε έρευνα και έφτιαξε και το συγκεκριμένο. Είναι αυθεντικό, σπάνιο και πολύτιμο, θέλει όμως επιδιόρθωση και προσπαθώ να το φτιάξω», μας λέει.
Όπως αναφέρει, ο Λεβ Θέρεμιν έφτιαξε δεκάδες μουσικά όργανα, τα οποία ήταν τότε παράνομα. Τα πούλησε στη Ρωσία και στο εξωτερικό μετά την Περεστρόικα.
Όσο για το terpsitone που έχει στο στούντιό του, ο Σμιρνόφ έχει φτιάξει ειδικούς αισθητήρες, που μετατρέπουν την ηλεκτρική χωρητικότητα του ανθρώπινου σώματος σε δεδομένα, τα οποία μεταφέρονται στη συνέχεια στον υπολογιστή και παράγουν ήχο. Μετασχηματίζει στην ουσία την κίνηση του σώματος σε αλγοριθμικά δεδομένα στον υπολογιστή του, και δημιουργεί ήχους. Το λογισμικό που χρησιμοποιεί όποιος ανεβαίνει στο terpsitone παράγει διαφορετικούς ήχους κάθε φορά, οπότε οι κινήσεις δημιουργούν μοναδικά ηχοτοπία.
«Τελικά, γίνεται μια χορογραφία με την κίνηση και τη συγκεκριμένη θέση του σώματος που τροφοδοτεί το σύστημα για να φτιάξει ήχο», λέει ο Σμιρνόφ καθισμένος πίσω από την κονσόλα του.
Ο Σμιρνόφ έχει επίσης ένα τεράστιο αρχείο με ηλεκτρονική μουσική από το 1923, που περιλαμβάνει ηχογραφήσεις και παρτιτούρες, πλούσια βιβλιογραφία καθώς και μία συλλογή με έργα του Σολομόν Νικρίτιν, ενός σπουδαίου καλλιτέχνη της Ρωσικής Πρωτοπορίας που «χρησιμοποίησε» τον ήχο ως χρώμα στα έργα του.
Στο υπόγειο που έχει φτιάξει ως χώρο συναντήσεων και προαγωγής της σύγχρονης ηλεκτροακουστικής και πειραματικής μουσικής, έχει βρει καταφύγιο και η ομάδα «Post-Sonic Experiment», μια ανεξάρτητη σύμπραξη σύγχρονης μουσικής που δημιουργήθηκε στη Θεσσαλονίκη το 2024. Τον περασμένο Οκτώβριο η ομάδα παρουσίασε το πρώτο της εγχείρημα στον χώρο του ελεύθερου αυτοσχεδιασμού, που περιλάμβανε και ένα 13ωρο μουσικό δρώμενο!
Δημήτρης Μαρωνίδης, συνθέτης και διδάσκων στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ
Στο υπόγειο μπαίνεις από μια σιδερένια πόρτα. Κατεβαίνεις τα σκαλιά και αντικρίζεις δύο επίπεδα: στο πρώτο, ένας μικρός χώρος υποδοχής, λίγα σκαλιά πιο κάτω ένας ενιαίος, μεγάλος χώρος που μπορεί να διαμορφωθεί ανάλογα με τις ανάγκες κάθε project. Ξεχωριστή θέση έχουν όλο το αρχείο με βιβλία και ηχογραφήσεις ηλεκτρονικής μουσικής, τα όργανα της συλλογής του Σμιρνόφ και οι κονσόλες του.
«Ο Αντρέι είναι ένας θρύλος της ηλεκτρονικής μουσικής· είμαστε πολύ τυχεροί που τον έχουμε στη Θεσσαλονίκη. Είναι μια προσωπικότητα που έχει γράψει ιστορία, έχει γράψει βιβλία για την ηλεκτρονική μουσική, είναι performer και προγραμματιστής και είναι επίσης ο ιδρυτής του Theremin Center και των Rodchenko Sound Lab και Rodchenko Art School στη Μόσχα», λέει ο Δημήτρης Μαρωνίδης, συνθέτης και διδάσκων στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών της Σχολής Καλών Τεχνών του ΑΠΘ.
Ιδιαίτερα σημαντικό κατά τον ίδιο είναι ο υπόγειος χώρος που έχει φτιάξει ο Σμιρνόφ στη Θεσσαλονίκη δίνει βήμα σε νέους και νέες για να εκφραστούν.
«Και το κάνει πραγματικά απλόχερα και με μεγάλη αυταπάρνηση, θέλοντας να βοηθήσει την underground σκηνή και την πειραματική μουσική και ειδικότερα τη νεότερη γενιά μουσικών της πόλης».
«Γιατί προφανώς αυτή η μουσική δεν είναι δημοφιλής, δεν έχει ευρύ κοινό, είναι πειραματική. Κατά κάποιο τρόπο είναι η φιλοσοφική διάσταση του ήχου, είναι η αναζήτηση για καινούργιες μορφές οι οποίες δεν είναι πάντα ευχάριστες, μπορεί να είναι και ακανθώδεις, να μας ενοχλούν. Οπότε η μουσική αυτή ακμάζει κυρίως σε χώρους που είναι κάτω (underground) από το mainstream».
Σύμφωνα με τον κ. Μαρωνίδη, υπάρχουν πολλοί καλλιτέχνες στην Ελλάδα που ασχολούνται με το συγκεκριμένο είδος μουσικής.
«Αυτό είναι και ένα μεγάλο στοίχημα· έχοντας μια τόσο σημαντική φυσιογνωμία στη Θεσσαλονίκη όπως ο Σμιρνόφ, καθώς και τον κατάλληλο χώρο, τον εξοπλισμό και την τεχνογνωσία, το Zerkalo μπορεί πραγματικά να γίνει ένα φυτώριο που θα αναδείξει ακόμη περισσότερο αυτές τις μορφές τέχνης».
Διαβάστε επίσης
- Αγγελική Κόγιου
- Κωστής Κοτσώνης
- Δήμητρα Κεχαγιά
- Κωστής Κοτσώνης
