Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» του ΑΠΘ
Από τη Θεσσαλονίκη στις μεγάλες αίθουσες της Ευρώπης: 73 χρόνια μετά, το θαύμα της ιστορικής χορωδίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου συνεχίζεται
- Δήμητρα Κεχαγιά
- Αλέξανδρος Αβραμίδης / Χορωδία «Γιάννης Μάντακας»
- 31/12/2025
Εβδομήντα τρία χρόνια μετά την ίδρυσή της, η Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης παραμένει μία από τις σημαντικότερες πανεπιστημιακές χορωδίες στην Ελλάδα. Με ενεργά μέλη από Σχολές του ΑΠΘ και απαιτητικό ρεπερτόριο, ταξιδεύει τη χορωδιακή μουσική από τη Θεσσαλονίκη στις σημαντικότερες μουσικές αίθουσες της Ευρώπης, από τη Musikverein της Βιέννης μέχρι τη Φιλαρμονική του Βερολίνου.
«Ψηλά τα ζυγωματικά. Η βάση του ήχου σας να είναι στη βάση του χαμηλωμένου σας διαφράγματος». Η μαέστρος Εριφύλη Δαμιανού δίνει οδηγίες στα μέλη της Χορωδίας «Γιάννης Μάντακας» του ΑΠΘ, σε μία από τις τελευταίες πρόβες πριν από την καθιερωμένη Χριστουγεννιάτικη συναυλία στις 18 Δεκεμβρίου, στην Αίθουσα Τελετών του Ιδρύματος.
Στην υπόλοιπη πρόβα, όπως και κατά τη διάρκεια κάθε συναυλίας, τους μιλάει με τα χέρια της με τρόπο που θυμίζει νοηματική. «Είναι και αυτή μια γλώσσα. Δίνει τον ρυθμό. Τον χτύπο της καρδιάς της μουσικής. Πόσο γρήγορος ή αργός θα είναι, αφού όλοι πρέπει να συντονιζόμαστε με αυτόν τον παλμό του ρυθμού», εξηγεί.
Δείτε και ακούστε τη Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» σε πρόβα πριν από τη φετινή Χριστουγεννιάτικη συναυλία με παραδοσιακά κάλαντα.
Οι κινήσεις ενός μαέστρου – που οι περισσότεροι παρακολουθούμε δίχως να καταλαβαίνουμε – δείχνουν επίσης τον τρόπο που η χορωδία θα ερμηνεύσει τις φράσεις ενός κομματιού: τις αναπνοές και τις λέξεις που έχουν το περισσότερο νόημα, ώστε να οδηγήσουν την ενέργεια της φράσης προς τα εκεί. Το βλέμμα κάθε χορωδού πρέπει να είναι πάντοτε πάνω στον μαέστρο, ώστε να συντονίζεται το σχήμα.
Εκτός από τον συντονισμό, ο μαέστρος δίνει σε κάθε χορωδία την ομοιογένεια που απαιτείται στον τρόπο με τον οποίο εκφράζεται η ομάδα. «Σκεφτείτε ότι το κάθε τραγούδι είναι σαν ένα θεατρικό μονόπρακτο, με τον μαέστρο να παίζει ρόλο σκηνοθέτη». Η μαέστρος προσθέτει και μία εξίσου σημαντική παράμετρο: το συναίσθημα. «Το ιδανικό είναι να φτάσει μια χορωδία με τη μαέστρο να αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο, γιατί μόνο τότε θα μπορέσουν να επικοινωνήσουν στο κοινό το επιθυμητό συναίσθημα».
«Το ιδανικό είναι να φτάσει μια χορωδία με τη μαέστρο να αισθάνονται με τον ίδιο τρόπο.»
«Αναμφίβολα, τα πιο δημιουργικά μου χρόνια»: αυτός είναι ο τίτλος που βάζει η Εριφύλη Δαμιανού στα σχεδόν δέκα χρόνια που κρατά την μπαγκέτα της Χορωδίας. Από πρωτοετείς και απόφοιτους μέχρι συνταξιούχους, και από το Τμήμα Μουσικών Σπουδών μέχρι τη Νομική, την Ιατρική και το Πολυτεχνείο, τα μέλη της Χορωδίας είναι περίπου 75 — από τις πολυπληθέστερες περιόδους στην ιστορία της — προερχόμενα από τις Σχολές, το εκπαιδευτικό και διοικητικό προσωπικό του ΑΠΘ.
Το ρεπερτόριο είναι απαιτητικό και χρειάζεται κάποια εμπειρία και γνώση μουσικής, ωστόσο ευπρόσδεκτοι είναι και οι αρχάριοι. «Έχουν έρθει νέοι που δεν είχαν προηγούμενη εμπειρία, αλλά από το πάθος και το μεράκι τους έμαθαν και κατάφεραν να ακολουθήσουν», λέει η μαέστρος.
Στη Χορωδία κάνουν την πρακτική τους και φοιτητές και φοιτήτριες που παρακολουθούν το μάθημα της διεύθυνσης χορωδίας. «Νιώθω ότι δημιουργώ κάτι μεγαλύτερο από το να τραγουδάω μόνος μου», λέει ο Μιχάλης Παπαγερούδης, τεταρτοετής φοιτητής στο Τμήμα Μουσικών Σπουδών. Η Ασπασία Κανελλοπούλου, από το ίδιο έτος, συμπληρώνει ότι η ανταμοιβή για τις πολλές ώρες μελέτης και πρόβας είναι το μοναδικό συναίσθημα πάνω στη σκηνή και, φυσικά, το χειροκρότημα.
«Νιώθω ότι δημιουργώ κάτι μεγαλύτερο από το να τραγουδάω μόνος μου».
Χορωδία «Γιάννης Μάντακας» του ΑΠΘ — με μια ματιά
- Έτος ίδρυσης: 1953
- Ιδρυτής: Ιωάννης Μάντακας (1932–1998)
- Μέλη: περίπου 75
- Ρεπερτόριο: Αναγέννηση, Μπαρόκ, σύγχρονη μουσική
- Σημαντικότερες εμφανίσεις των τελευταίων χρόνων:
- Musikverein (Βιέννη, 2025)
- Φιλαρμονική Βερολίνου (2024)
- Σωματείο υποστήριξης: «Οι Φίλοι της Χορωδίας “Γιάννης Μάντακας” του ΑΠΘ»
«Ευγνώμων» για την πορεία της Χορωδίας δηλώνει η σύζυγος του ιδρυτή της, Ελένη Μάντακα, το γένος Σεφερτζή. Ο Ιωάννης Μάντακας (1932–1998) υπήρξε διαπρεπής σύγχρονος μουσικός, μουσικοπαιδαγωγός και διευθυντής χορωδιών. Ίδρυσε τη Χορωδία ενώ ήταν ακόμη φοιτητής Νομικής, το 1953, και επί σαράντα χρόνια υπήρξε ο διευθυντής της.
Ανανέωσε τη χορωδιακή μουσική εισάγοντας νέο ρεπερτόριο, πραγματοποιώντας πολλές πρώτες εκτελέσεις ελληνικών και ξένων έργων, ιδίως της Αναγέννησης, του Μπαρόκ και της σύγχρονης εποχής. Διοργάνωσε πλήθος συναυλιών και εκδηλώσεων στη Θεσσαλονίκη, την Αθήνα και σε πολλές πόλεις της Ελλάδας, ενώ παράλληλα συμμετείχε ανελλιπώς σε μεγάλα χορωδιακά φεστιβάλ του εξωτερικού.
Πραγματοποίησε δισκογραφικές παραγωγές, προγράμματα για το ραδιόφωνο και την τηλεόραση, μουσικές εκδόσεις, συναντήσεις χορωδιών και μουσικοπαιδαγωγικά σεμινάρια.
«Είναι μεγάλο θαύμα που υπάρχει ακόμη αυτή η χορωδία. Που άντεξε και ανθίζει», σημειώνει συγκινημένη η κα Μάντακα. Γνωρίστηκαν το 1957, όταν εκείνη πήγε στη Χορωδία ως φοιτήτρια της Γαλλικής Φιλολογίας. Επειδή έπαιζε πιάνο, έγινε γρήγορα βοηθός του μαέστρου — και σύντροφός του, μέχρι το τέλος.
«Όλα ήρθαν πολύ ωραία και συγχρονισμένα. Ο Γιάννης ήθελε να ενώσουμε τις ψυχές μας με τη μουσική», λέει και τον περιγράφει ως έναν άνθρωπο «πολύ ευαίσθητο, συναισθηματικό και δάσκαλο ζωής».
«Το όραμά του ήταν να μεταδώσει τη μουσική και, μέσα από τη μουσική, την αγάπη.»
Μετά την αποχώρηση του Γιάννη Μάντακα, τη Χορωδία ανέλαβε ο μαθητής του, μαέστρος Πέτρος Μπεκιαρίδης, και μετά τη συνταξιοδότησή του, το 2016, η Εριφύλη Δαμιανού.
Η Χορωδία «επενδύει» μουσικά τις εκδηλώσεις του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, σε συνεργασία με τη Συμφωνική Ορχήστρα και τις άλλες χορωδίες του ΑΠΘ. Τον Νοέμβριο του 2025 εμφανίστηκε στη Χρυσή Αίθουσα του Musikverein στη Βιέννη, η πρώτη πανεπιστημιακή χορωδία που το κατάφερε.
«Ήταν μοναδική στιγμή για όλους μας», αναφέρει η κα Δαμιανού. Μοναδική εμπειρία ήταν και η παρουσία της Χορωδίας το καλοκαίρι του 2024 στη Φιλαρμονική του Βερολίνου, όπου τραγούδησε σε διεθνή παραγωγή με χορωδίες από όλο τον κόσμο το Requiem του Giuseppe Verdi. Επόμενος στόχος εκτός Ελλάδας είναι για το 2026 μια νέα διεθνής συμπαραγωγή στη Φλωρεντία.
Οι πρωτιές μιας ιστορικής χορωδίας
- Η Χορωδία συνέβαλε διαχρονικά στην εξέλιξη της χορωδιακής μουσικής στην Ελλάδα, παρουσιάζοντας για πρώτη φορά στο ελληνικό κοινό εκατοντάδες χορωδιακά έργα όλων των εποχών.
- Οργάνωσε την πρώτη «Συνάντηση Χορωδιών», δημιουργώντας νέο θεσμό στα μουσικά δρώμενα της χώρας.
- Το 1966 διοργάνωσε στη Θεσσαλονίκη τη «Διεθνή Χορωδιακή Εβδομάδα» σε συνεργασία με την Europa Cantat.
- Ο Γιάννης Μάντακας, μαζί με τον Κάρολο Τρικολίδη, ίδρυσαν την πρώτη Σχολή Μουσικής Προπαιδείας στην Ελλάδα.
- Είναι η πρώτη πανεπιστημιακή ελληνική χορωδία που τραγούδησε στη μεγάλη αίθουσα της Φιλαρμονικής του Βερολίνου και του Musikverein στη Βιέννη.
Η χρόνια δυσκολία του ΑΠΘ να ανταποκριθεί στις αυξανόμενες ανάγκες της Χορωδίας οδήγησε, το 2018, μια ομάδα παλιών και νεότερων μελών της στην ίδρυση του Σωματείου «Οι Φίλοι της Χορωδίας “Γιάννης Μάντακας” του ΑΠΘ», με σκοπό την ενίσχυση των δράσεών της.
Ένας πυρήνας περίπου 50 ατόμων προσπαθεί να συμβάλλει στην εξωστρέφεια και στην καλύτερη λειτουργία της Χορωδίας. Δημιούργησαν ιστοσελίδα για το Σωματείο, ιστοσελίδα για τη χορωδία καθώς και ένα ειδικό site / βάση δεδομένων — για αποκλειστική χρήση από τα μέλη της Χορωδίας — με παρτιτούρες και ηχητικούς οδηγούς μελέτης.
«Δεν υπάρχει άλλη τέτοια ιστοσελίδα στην Ελλάδα», λέει ο γραμματέας του Σωματείου Δημήτρης Μηλώσης, προτρέποντας όποιον και όποια αγαπά τη μουσική να γίνει μέλος των Φίλων.
Οικονομικά, το Σωματείο στηρίζεται στις συνδρομές των μελών του, σε δωρεές και κληροδοτήματα, καθώς και σε επιχορηγήσεις δημόσιων και ιδιωτικών φορέων και οργανισμών στην Ελλάδα και το εξωτερικό, με όλους τους πόρους να διατίθενται αποκλειστικά για τις ανάγκες λειτουργίας και δράσης του. Όποιος ενδιαφέρεται μπορεί να πάρει περισσότερες πληροφορίες για τη διαδικασία εγγραφής στην ιστοσελίδα του Σωματείου.
Πρόεδρός του είναι ο πρώην αναπληρωτής καθηγητής Φιλοσοφίας του ΑΠΘ Παύλος Καϊμάκης, μέλος της Χορωδίας από τα φοιτητικά του χρόνια, ο οποίος θυμάται τη μοναδική θέση που κατείχε επί δεκαετίες η Χορωδία στο πανεπιστημιακό και μουσικό τοπίο της χώρας, τις περιοδείες της στην Ελλάδα και το εξωτερικό.
«Οι φιλίες που φτιάχτηκαν τότε, κρατούν ακόμη».
Διαβάστε επίσης
- Κωστής Κοτσώνης
- Μίρκα Κάρρα
- Κώστας Δ. Μπλιάτκας
- Γιάννης Κεσσόπουλος
